Wyobraź sobie, że jutro rano wszyscy kierowcy w Polsce muszą zacząć jeździć po lewej stronie drogi. Trzeba zmienić znaki, przebudować skrzyżowania, przenieść przystanki autobusowe i przede wszystkim przekonać miliony ludzi, żeby z dnia na dzień zmienili swoje przyzwyczajenia.
Brzmi jak przepis na ogromny chaos?
A jednak 3 września 1967 roku Szwedzi zrobili dokładnie coś takiego, tylko w odwrotnym kierunku.
Tego dnia cała Szwecja przeszła z ruchu lewostronnego na prawostronny. Operację nazwano Dagen H, a jej przygotowanie wymagało kilku lat pracy, wielkiej kampanii informacyjnej i zaangażowania tysięcy osób.
Co ciekawe, większość Szwedów wcale nie chciała tej zmiany!
Jak więc udało się przeprowadzić jedną z najbardziej niezwykłych operacji drogowych w historii Europy?
Czym był Dagen H?
Dagen H to nazwa dnia, w którym Szwecja oficjalnie wprowadziła ruch prawostronny.
Wydarzenie miało miejsce w niedzielę 3 września 1967 roku o godzinie 5:00 rano.
Litera H pochodzi od szwedzkiego słowa högertrafik, czyli „ruch prawostronny”.
Samo wydarzenie nazywane jest również högertrafikomläggningen, czyli zmianą organizacji ruchu na prawostronny.
Przed tą datą w Szwecji obowiązywał ruch lewostronny, podobnie jak obecnie w Wielkiej Brytanii.
Oznaczało to, że kierowcy poruszali się lewą stroną jezdni, a podczas mijania innych pojazdów musieli trzymać się lewej strony.
Po Dagen H wszystko miało się zmienić.
I to dosłownie w ciągu kilku minut!
Dlaczego w Szwecji jeździło się po lewej stronie?
Dla wielu osób zaskoczeniem jest już sam fakt, że Szwecja tak długo korzystała z ruchu lewostronnego.
Tradycja ta sięgała XVIII wieku.
Co ciekawe, w 1718 roku, za panowania Karola XII, wprowadzono w Szwecji przepisy przewidujące ruch prawostronny. Jednak już w 1734 roku powrócono do zasad ruchu lewostronnego.
Przez kolejne stulecia lewostronny sposób poruszania się utrwalił się w szwedzkiej codzienności.
Nie stanowiło to większego problemu w czasach, gdy po drogach poruszały się głównie powozy i wozy konne.
Sytuacja zaczęła się jednak zmieniać wraz z rozwojem motoryzacji.
Samochodów przybywało, podróże zagraniczne stawały się coraz popularniejsze, a różnice między szwedzkimi przepisami a zasadami obowiązującymi w sąsiednich krajach zaczęły być coraz bardziej uciążliwe.
Szczególnie że zarówno Norwegia, jak i Finlandia korzystały z ruchu prawostronnego.
Dlaczego Szwecja zdecydowała się zmienić stronę ruchu?
Jednym z najważniejszych powodów była chęć dostosowania się do większości krajów europejskich.
Wyobraź sobie kierowcę, który podróżuje samochodem z Norwegii do Szwecji.
Po przekroczeniu granicy musi nagle zacząć jeździć po przeciwnej stronie drogi.
Podobny problem dotyczył Szwedów wyjeżdżających za granicę.
Wraz ze wzrostem liczby samochodów i rozwojem turystyki takie sytuacje stawały się coraz częstsze.
Był jednak jeszcze jeden ciekawy problem.
Większość samochodów w Szwecji miała kierownicę po lewej stronie, mimo że obowiązywał ruch lewostronny.
To utrudniało między innymi wyprzedzanie, ponieważ kierowca siedzący po lewej stronie pojazdu miał gorszą widoczność nadjeżdżających z przeciwka samochodów.
Wprowadzenie ruchu prawostronnego miało więc nie tylko ułatwić podróżowanie po Europie, ale również poprawić bezpieczeństwo na drogach.
Problem polegał na tym, że Szwedzi wcale nie byli przekonani do tego pomysłu.
Szwedzi powiedzieli „nie”! Referendum z 1955 roku
Zanim doszło do Dagen H, w Szwecji przeprowadzono referendum dotyczące zmiany strony ruchu drogowego.
Odbyło się ono 16 października 1955 roku.
Wynik był jednoznaczny.
Aż 82,9% głosujących opowiedziało się przeciwko wprowadzeniu ruchu prawostronnego.
Za zmianą zagłosowało zaledwie 15,5% uczestników referendum.
Dlaczego Szwedzi byli tak przeciwni?
Wiele osób obawiało się wypadków, zamieszania na drogach i ogromnych kosztów całej operacji.
Niektórzy uważali również, że nie ma sensu zmieniać czegoś, co od lat funkcjonowało i do czego wszyscy zdążyli się przyzwyczaić.
Wydawało się więc, że sprawa została rozstrzygnięta.
A jednak nie!
Referendum miało charakter doradczy, dlatego jego wynik nie był prawnie wiążący.
W 1963 roku szwedzki parlament zdecydował, że kraj mimo wszystko przejdzie na ruch prawostronny.
Wyznaczono datę: 3 września 1967 roku.
Od tego momentu rozpoczęły się przygotowania do jednej z największych zmian organizacyjnych w historii szwedzkiego transportu.
Jak przygotowano całą Szwecję do Dagen H?
Zmiana strony ruchu drogowego wymagała znacznie więcej niż poinformowania kierowców o nowych zasadach.
Trzeba było odpowiednio przygotować niemal całą infrastrukturę drogową.
Przed Dagen H konieczne było między innymi:
- przestawienie lub wymiana znaków drogowych,
- dostosowanie sygnalizacji świetlnej,
- zmiana organizacji wielu skrzyżowań,
- przeniesienie przystanków autobusowych,
- przebudowa części autobusów,
- przygotowanie nowych oznaczeń na jezdniach.
Wszystkie te prace musiały zostać dokładnie zaplanowane.
Nie można było przecież zmienić połowy znaków i zostawić pozostałych na później.
Nowe oznakowanie często przygotowywano wcześniej, ale zasłaniano je do momentu oficjalnej zmiany.
Dzięki temu w odpowiedniej chwili można było odsłonić nowe znaki i uruchomić zmienioną organizację ruchu.
W przedsięwzięcie zaangażowano tysiące policjantów, pracowników drogowych, wolontariuszy i innych osób odpowiedzialnych za bezpieczeństwo.
Ale nawet najlepsze przygotowanie infrastruktury nie wystarczyłoby, gdyby kierowcy zapomnieli, po której stronie mają jechać.
Dlatego Szwecja rozpoczęła ogromną kampanię informacyjną.
„Håll dig till höger, Svensson!” – kampania, którą znała cała Szwecja
Przed Dagen H Szwedzi byli dosłownie bombardowani informacjami o nadchodzącej zmianie.
W telewizji, radiu, gazetach i na ulicach przypominano, że od 3 września 1967 roku należy jeździć po prawej stronie.
Przygotowano specjalne broszury, plakaty, naklejki i materiały edukacyjne.
Charakterystyczne logo z literą H pojawiało się na najróżniejszych przedmiotach.
Można było znaleźć je nawet na kubkach, skarpetkach czy bieliźnie!
Powstała również piosenka zatytułowana „Håll dej till höger, Svensson”, czyli „Trzymaj się prawej strony, Svensson”.
Utwór wykonywany przez zespół The Telstars miał pomóc utrwalić nowe zasady w pamięci kierowców.
To pokazuje, jak poważnie potraktowano całą operację.
Celem kampanii nie było jedynie poinformowanie społeczeństwa o zmianie.
Chodziło o to, żeby nowe zasady stały się czymś, o czym Szwedzi będą pamiętać niemal automatycznie.
3 września 1967 roku – jak wyglądał sam Dagen H?
Nadszedł wreszcie długo wyczekiwany dzień.
Była niedziela, 3 września 1967 roku.
Na drogach obowiązywały specjalne ograniczenia ruchu. Większość kierowców nie mogła po prostu wyjechać z domu i jeździć tak jak zwykle.
W całym kraju wprowadzono czasowy zakaz ruchu dla większości pojazdów, a w niektórych miastach ograniczenia trwały znacznie dłużej.
Najważniejszy moment nastąpił nad ranem.
O godzinie 4:50 pojazdy dopuszczone do ruchu musiały się zatrzymać.
Następnie kierowcy ostrożnie przejechali na prawą stronę jezdni i ponownie stanęli.
Przez kilka minut czekali na sygnał.
Dokładnie o godzinie 5:00 rano Szwecja oficjalnie stała się krajem z ruchem prawostronnym.
Kierowcy mogli ruszyć, ale już według nowych zasad.
W ten sposób w ciągu zaledwie dziesięciu minut zmieniła się jedna z najbardziej podstawowych reguł codziennego życia w całym kraju.
Czy na szwedzkich drogach zapanował chaos?
Kiedy ogląda się archiwalne zdjęcia z Dagen H, szczególnie te wykonane na ulicach Sztokholmu, można odnieść wrażenie, że zapanował tam ogromny chaos.
Samochody stoją pod różnymi kątami, kierowcy próbują odnaleźć właściwe pasy, a wokół widać tłumy ludzi obserwujących historyczne wydarzenie.
Jednak mimo początkowego zamieszania cała operacja przebiegła sprawniej, niż obawiało się wielu Szwedów.
Pomogły w tym staranne przygotowania, ograniczenia ruchu oraz obecność służb i osób kierujących ruchem.
Kierowcy poruszali się wyjątkowo ostrożnie, ponieważ wszyscy wiedzieli, że sytuacja jest nietypowa.
W pierwszym okresie po zmianie odnotowano nawet spadek liczby wypadków drogowych, choć nie oznaczało to trwałego rozwiązania problemów z bezpieczeństwem.
Z czasem kierowcy przyzwyczaili się do nowych zasad, a ruch na szwedzkich drogach zaczął wyglądać zupełnie normalnie.
Co stało się z autobusami i tramwajami?
Jednym z największych wyzwań Dagen H była komunikacja miejska.
W przypadku samochodów osobowych zmiana oznaczała przede wszystkim konieczność jazdy po przeciwnej stronie jezdni.
Z autobusami było znacznie trudniej.
Wiele pojazdów miało drzwi dostosowane do ruchu lewostronnego. Po zmianie pasażerowie musieli jednak wsiadać i wysiadać od strony chodnika znajdującego się po prawej stronie drogi.
Dlatego część autobusów przebudowano, a inne zastąpiono nowymi pojazdami.
Zmiany dotknęły również tramwaje.
W Sztokholmie większość tradycyjnych linii tramwajowych zlikwidowano w związku z reorganizacją komunikacji, choć nie wszystkie połączenia tramwajowe zniknęły.
Dagen H był więc nie tylko zmianą zasad jazdy samochodem.
Wpłynął także na wygląd ulic, organizację transportu publicznego i sposób poruszania się mieszkańców szwedzkich miast.
Dlaczego Dagen H jest tak ważnym wydarzeniem w historii Szwecji?
Dagen H do dziś pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych wydarzeń w historii szwedzkiego transportu.
Pokazuje, jak ogromną zmianę można przeprowadzić, jeśli odpowiednio przygotuje się społeczeństwo i infrastrukturę.
Jednocześnie przypomina, że decyzje dotyczące codziennego życia nie zawsze spotykają się z entuzjazmem mieszkańców.
W 1955 roku zdecydowana większość uczestników referendum była przeciwna ruchowi prawostronnemu.
Dwanaście lat później Szwecja i tak zmieniła stronę drogi.
Dzisiaj trudno sobie wyobrazić, że szwedzcy kierowcy mogliby poruszać się inaczej niż po prawej stronie.
A jednak jeszcze w latach 60. XX wieku była to kwestia budząca ogromne emocje.
Dagen H – dzień, w którym Szwecja skręciła w prawo
Historia Dagen H brzmi niemal jak scenariusz filmu.
Cały kraj przygotowuje się przez kilka lat do jednej zmiany. Powstają plakaty, piosenki i specjalne kampanie. Przebudowuje się ulice, wymienia znaki, dostosowuje autobusy.
A potem, pewnej niedzieli o piątej rano, kierowcy po prostu zaczynają jeździć po drugiej stronie drogi.
Dagen H jest świetnym przykładem tego, jak fascynująca potrafi być historia codzienności.
Bo czasami największe zmiany nie dotyczą wielkich odkryć czy przełomowych wynalazków, ale czegoś tak zwyczajnego jak droga, którą codziennie jedziemy do pracy.
Jeśli więc następnym razem będziesz podróżować samochodem po Szwecji, przypomnij sobie, że jeszcze 3 września 1967 roku wszystko wyglądało tam zupełnie inaczej!
Poznawaj szwedzki język i kulturę z Pluggis®
Lubisz odkrywać takie ciekawostki o Szwecji? Na naszych kursach szwedzkiego z lektorem w Pluggis® poznajesz nie tylko język, ale też historię, kulturę i codzienne życie Szwedów.
Uczymy naturalnych zwrotów, ćwiczymy rozmowy w miłej, swobodnej atmosferze i korzystamy z autentycznych materiałów – szwedzkich podcastów, vlogów i programów.
A nasi lektorzy przy okazji przemycają mnóstwo ciekawostek kulturowych – od szwedzkich tradycji i zwyczajów po mniej znane wydarzenia historyczne, takie jak Dagen H.
Dzięki temu uczysz się nie tylko mówić po szwedzku, ale też coraz lepiej rozumieć samych Szwedów!
