Czy osoba ucząca się szwedzkiego bez problemu porozumie się na Wyspach Owczych? A może farerski jest bardziej podobny do norweskiego albo duńskiego?

To pytanie zadaje sobie wiele osób uczących się języków skandynawskich. Sama byłam go bardzo ciekawa przed przyjazdem na Wyspy Owcze. Dopiero na miejscu przekonałam się, że odpowiedź wcale nie jest tak oczywista.

Czym jest język farerski?

Język farerski (føroyskt) jest językiem urzędowym Wysp Owczych i należy do rodziny języków północnogermańskich, podobnie jak szwedzki, norweski, duński i islandzki.

Posługuje się nim około 70–80 tysięcy osób, z czego większość mieszka na Wyspach Owczych. Choć archipelag jest częścią Królestwa Danii, mieszkańcy na co dzień rozmawiają przede wszystkim po farersku. Języka duńskiego uczą się w szkole, ale dla większości z nich pozostaje on drugim językiem.

To jeden z najmniejszych języków narodowych Europy, który mimo niewielkiej liczby użytkowników jest niezwykle żywy. Usłyszysz go w sklepach, szkołach, urzędach, telewizji i radiu. Dla mieszkańców jest ważnym elementem tożsamości narodowej.

Skąd wziął się język farerski?

Farerski wywodzi się ze staronordyjskiego, czyli języka, którym ponad tysiąc lat temu posługiwali się Wikingowie.

Przodkowie dzisiejszych mieszkańców Wysp Owczych przybyli głównie z zachodniej Norwegii. Przez wieki język rozwijał się w izolacji, dzięki czemu zachował wiele dawnych cech, które zniknęły już ze współczesnego szwedzkiego, duńskiego i norweskiego.

Pod względem historii i gramatyki farerski jest najbliżej spokrewniony z islandzkim. Nie oznacza to jednak, że Farerzy i Islandczycy bez problemu rozumieją się w swoich językach. W praktyce wzajemne zrozumienie mówionego języka jest ograniczone – znacznie łatwiej porozumieć się na piśmie niż w rozmowie.

Czy znając szwedzki, zrozumiesz farerski?

To zależy.

Kiedy pierwszy raz usłyszałam rozmowę po farersku, spodziewałam się, że nie zrozumiem praktycznie nic. Ku mojemu zaskoczeniu co chwilę wyłapywałam pojedyncze słowa bardzo podobne do szwedzkiego czy norweskiego.

Problem polega na tym, że rozmowa toczy się szybko, wymowa jest zupełnie inna, a gramatyka znacznie bardziej rozbudowana. W efekcie rozpoznajesz pojedyncze wyrazy, ale zrozumienie całej rozmowy jest już dużo trudniejsze.

To trochę tak, jakby słuchać bardzo starej odmiany języka skandynawskiego.

A może łatwiej z norweskim?

Jeśli uczysz się norweskiego, prawdopodobnie zauważysz jeszcze więcej podobieństw.

Niektóre słowa wyglądają niemal identycznie, a część konstrukcji gramatycznych jest bliższa norweskiemu niż szwedzkiemu.

Co ciekawe, wielu Farerów potrafi całkiem dobrze zrozumieć norweski, a często również szwedzki. Wynika to nie tylko z podobieństw między językami, ale także z dużego kontaktu z pozostałymi językami nordyckimi. Z kolei osobom mówiącym po norwesku lub szwedzku znacznie trudniej zrozumieć spontaniczną rozmowę po farersku – głównie ze względu na charakterystyczną wymowę.

Co z duńskim?

Farerzy uczą się języka duńskiego od najmłodszych lat jako drugiego języka. Dzięki temu większość z nich bez problemu komunikuje się po duńsku, choć na co dzień używa przede wszystkim farerskiego.

Nie działa to jednak w drugą stronę. Przeciętny Duńczyk zazwyczaj nie rozumie języka farerskiego, ponieważ nie uczy się go w szkole. Dlatego podczas spotkań Farerów z Duńczykami rozmowa najczęściej odbywa się po duńsku.

Podobne słowa w językach skandynawskich

Osoby uczące się języków skandynawskich szybko zauważą wiele wspólnych wyrazów.

Już po kilku przykładach widać, że wszystkie języki mają wspólne korzenie, choć przez stulecia rozwijały się w różnych kierunkach.

Dlaczego farerski brzmi tak inaczej?

Największym wyzwaniem nie jest słownictwo, ale wymowa.

Pisownia farerska przez wieki pozostała bardzo konserwatywna, natomiast sposób wymawiania słów znacznie się zmienił.

Dlatego wiele wyrazów wygląda znajomo, ale brzmi zupełnie inaczej, niż można się spodziewać.

To właśnie z tego powodu osoby znające szwedzki często rozpoznają słowa dopiero wtedy, gdy zobaczą je zapisane.

Alfabet farerski

Farerski korzysta z alfabetu łacińskiego, ale zawiera litery charakterystyczne dla języków nordyckich:

• á
• ð
• í
• ó
• ú
• ý
• æ
• ø

Jedną z największych ciekawostek jest litera ð, która w wielu wyrazach praktycznie nie jest wymawiana.

To jedna z pierwszych rzeczy, która zaskakuje osoby rozpoczynające naukę.

Jak powiedzieć… po farersku?

Jak widać, wiele podstawowych słów jest bardzo podobnych do tych, które znają osoby uczące się języków skandynawskich.

Czy warto uczyć się farerskiego?

Jeśli Twoim celem jest praca lub przeprowadzka na Wyspy Owcze – zdecydowanie tak.

Natomiast jeśli uczysz się szwedzkiego, norweskiego lub duńskiego, poznanie podstaw farerskiego może być po prostu fascynującą przygodą językową.

Dzięki niemu łatwiej zrozumiesz historię języków skandynawskich, odkryjesz wspólne korzenie wielu słów i zobaczysz, jak różnie mogły rozwinąć się języki wywodzące się z tego samego źródła.

Co najbardziej zaskoczyło mnie na Wyspach Owczych?

Po kilku tygodniach spędzonych na Wyspach Owczych najbardziej zaskoczyło mnie to, jak mocno mieszkańcy są przywiązani do swojego języka. Mimo że praktycznie każdy mówi po angielsku, a duńskiego uczą się od najmłodszych lat, to właśnie farerski pozostaje językiem codziennych rozmów, mediów, szkół i życia rodzinnego.

To świetny przykład na to, że nawet niewielka społeczność może skutecznie pielęgnować swój język i przekazywać go kolejnym pokoleniom.

Czy na Wyspach Owczych wystarczy angielski?

Z perspektywy turysty – zdecydowanie tak. Większość mieszkańców bardzo dobrze mówi po angielsku, dlatego bez problemu porozumiesz się w hotelu, restauracji czy sklepie.

Jeśli jednak interesują Cię języki skandynawskie, warto nauczyć się przynajmniej kilku słów po farersku. Nawet krótkie „takk” czy „góðan dag” zwykle spotyka się z bardzo życzliwą reakcją mieszkańców.

Przeczytaj również

• Ólavsøka – najważniejsze święto Wysp Owczych
• Co jedzą mieszkańcy Wysp Owczych? Kilka smaków, które mogą naprawdę zaskoczyć