Jag vet att du kommer. – Wiem, że przyjdziesz.
Jag stannar hemma eftersom jag är sjuk. – Zostaję w domu, ponieważ jestem chora.
Jag ringer dig när jag kommer hem. – Zadzwonię do Ciebie, kiedy wrócę do domu.
Co łączy te trzy zdania? W każdym z nich pojawia się zdanie podrzędne, czyli po szwedzku bisats.
Jeśli znasz już podstawy szwedzkiej gramatyki, prawdopodobnie potrafisz budować proste zdania. Wiesz, jak powiedzieć, co robisz, gdzie mieszkasz albo co lubisz.
Ale co, jeśli chcesz powiedzieć coś bardziej rozbudowanego?
Na przykład:
- Myślę, że to dobry pomysł.
- Nie przyjdę, ponieważ nie mam czasu.
- Zadzwonię, kiedy skończę pracę.
- Nie wiem, czy ona mówi po szwedzku.
Właśnie wtedy przydają się bisatser.
W tym wpisie pokażę Ci, jak tworzyć zdania podrzędne po szwedzku, gdzie postawić „inte” i na czym polega reguła BIFF. Wszystko na przykładach z codziennego języka.
Co to jest bisats w języku szwedzkim?
W szwedzkiej gramatyce rozróżniamy dwa podstawowe rodzaje zdań składowych:
- Huvudsats – zdanie główne.
- Bisats – zdanie podrzędne.
Zdanie główne może funkcjonować samodzielnie.
Jag stannar hemma.
Zostaję w domu.
Zdanie podrzędne jest natomiast częścią większej konstrukcji i uzupełnia ją o dodatkową informację.
… eftersom jag är sjuk.
… ponieważ jestem chora.
Po połączeniu otrzymujemy:
Jag stannar hemma eftersom jag är sjuk.
Zostaję w domu, ponieważ jestem chora.
W tym przykładzie:
- Jag stannar hemma – to huvudsats.
- eftersom jag är sjuk – to bisats.
Zdanie podrzędne wyjaśnia, dlaczego zostaję w domu.
Bisatser mogą również mówić o czasie, warunku, przyczynie, opinii lub opisywać konkretną osobę czy rzecz.
Huvudsats a bisats – jaka jest różnica?
Najważniejsza różnica dotyczy szyku wyrazów.
W typowym szwedzkim zdaniu głównym obowiązuje reguła V2. Oznacza to, że czasownik w formie osobowej zajmuje drugą pozycję w zdaniu oznajmującym.
Jag kommer inte idag.
Nie przyjdę dzisiaj.
Jeśli jednak użyjemy tej samej informacji w zdaniu podrzędnym, zmieni się pozycja przeczenia inte.
Jag säger att jag inte kommer idag.
Mówię, że nie przyjdę dzisiaj.
Porównaj:
| Huvudsats – zdanie główne | Bisats – zdanie podrzędne |
|---|---|
| Jag kommer inte. | … att jag inte kommer. |
| Hon förstår inte. | … eftersom hon inte förstår. |
| Vi kan inte komma. | … om vi inte kan komma. |
| Han har inte ätit. | … att han inte har ätit. |
Widzisz różnicę?
W zwykłym zdaniu głównym inte stoi po czasowniku w formie osobowej.
W zdaniu podrzędnym inte stoi przed takim czasownikiem.
I właśnie tutaj pojawia się jedna z najważniejszych zasad szwedzkiej gramatyki.
Reguła BIFF – najważniejsza zasada zdań podrzędnych
Szwedzi mają świetny sposób na zapamiętanie szyku zdania podrzędnego.
To reguła BIFF.
Skrót pochodzi od zdania:
I Bisats kommer Inte Före det Finita verbet.
Czyli:
W zdaniu podrzędnym „inte” stoi przed czasownikiem w formie osobowej.
Brzmi skomplikowanie? W praktyce jest naprawdę proste.
Jak działa BIFF?
Spójrz na zdanie główne:
Jag förstår inte.
Nie rozumiem.
Teraz dodajmy att – „że”:
Hon vet att jag inte förstår.
Ona wie, że nie rozumiem.
W zdaniu podrzędnym inte pojawia się przed czasownikiem förstår.
Schemat wygląda tak:
Spójnik + podmiot + inte + czasownik + reszta zdania
Na przykład:
eftersom + jag + inte + förstår + frågan
… eftersom jag inte förstår frågan.
… ponieważ nie rozumiem pytania.
Co oznacza „finit verb”?
Finit verb to czasownik w formie osobowej, czyli odmieniony przez czas lub tryb.
W przykładzie:
Jag kan inte komma.
Nie mogę przyjść.
czasownikiem w formie osobowej jest kan.
Natomiast komma to bezokolicznik.
W zdaniu podrzędnym powiemy więc:
Jag stannar hemma eftersom jag inte kan komma.
Zostaję w domu, ponieważ nie mogę przyjść.
Nie:
eftersom jag kan inte komma
Podobnie w czasie perfekt:
Jag har inte ätit.
Nie jadłam.
Ale:
Hon vet att jag inte har ätit.
Ona wie, że nie jadłam.
Tutaj czasownikiem w formie osobowej jest har, dlatego inte stoi właśnie przed nim.
Jak wygląda szyk zdania podrzędnego po szwedzku?
W typowym zdaniu podrzędnym możesz kierować się następującym schematem:
Spójnik + podmiot + przysłówek zdaniowy + czasownik w formie osobowej + reszta zdania
Spójrz na przykład:
Jag vet att hon inte kommer imorgon.
Wiem, że ona nie przyjdzie jutro.
| Element | Przykład | Funkcja |
|---|---|---|
| att | że | spójnik wprowadzający zdanie podrzędne |
| hon | ona | podmiot |
| inte | nie | przeczenie |
| kommer | przyjdzie | czasownik |
| imorgon | jutro | określenie czasu |
Nie zawsze musisz używać inte. Jeśli zdanie jest twierdzące, przeczenie po prostu znika.
Jag vet att hon kommer imorgon.
Wiem, że ona przyjdzie jutro.
Warto też pamiętać, że reguła BIFF dotyczy nie tylko inte, ale również wielu innych przysłówków zdaniowych, takich jak aldrig, alltid czy kanske.
Na przykład:
Jag vet att hon alltid kommer i tid.
Wiem, że ona zawsze przychodzi punktualnie.
Han säger att han aldrig dricker kaffe.
On mówi, że nigdy nie pije kawy.
Najważniejsze spójniki w szwedzkich zdaniach podrzędnych
Zdania podrzędne często rozpoczynają się od słów nazywanych po szwedzku bisatsinledare.
Warto poznać je jak najwcześniej, ponieważ bardzo często pojawiają się w codziennych rozmowach.
| Szwedzki | Polski | Przykład |
|---|---|---|
| att | że | Jag tror att du har rätt. |
| eftersom | ponieważ | Jag stannar hemma eftersom jag är sjuk. |
| om | jeśli, czy | Jag kommer om jag hinner. |
| när | kiedy | Jag ringer när jag kommer hem. |
| medan | podczas gdy | Jag lagar mat medan hon läser. |
| innan | zanim | Jag duschar innan jag går och lägger mig. |
| fastän | chociaż | Hon går ut fastän det regnar. |
| som | który, która, które | Jag känner en tjej som bor i Göteborg. |
Przyjrzyjmy się kilku z nich dokładniej.
Zdania podrzędne z ATT – kiedy używamy „że”?
Att to jeden z najczęściej spotykanych wyrazów w szwedzkich zdaniach podrzędnych.
Używamy go między innymi wtedy, gdy mówimy, co ktoś myśli, wie, uważa albo mówi.
Jag tror att hon är hemma.
Myślę, że ona jest w domu.
Han säger att han är trött.
On mówi, że jest zmęczony.
Jag vet att du pratar svenska.
Wiem, że mówisz po szwedzku.
Jeśli dodamy przeczenie, pamiętamy o regule BIFF:
Jag tror att hon inte är hemma.
Myślę, że jej nie ma w domu.
Han säger att han inte är trött.
On mówi, że nie jest zmęczony.
Uwaga! Att może też występować przed bezokolicznikiem:
Jag gillar att läsa.
Lubię czytać.
W takim przypadku nie wprowadza zwykłego zdania podrzędnego z czasownikiem w formie osobowej. Pełni funkcję znacznika bezokolicznika.
Zdania podrzędne z EFTERSOM – ponieważ
Eftersom używamy wtedy, gdy chcemy podać przyczynę.
Jag stannar hemma eftersom jag är sjuk.
Zostaję w domu, ponieważ jestem chora.
Hon tar bussen eftersom det regnar.
Ona jedzie autobusem, ponieważ pada deszcz.
Vi går inte ut eftersom vi inte har tid.
Nie wychodzimy, ponieważ nie mamy czasu.
Zwróć uwagę na ostatnie zdanie.
Pierwsze inte znajduje się w zdaniu głównym:
Vi går inte ut.
Drugie inte znajduje się w zdaniu podrzędnym:
eftersom vi inte har tid
Dlatego ich pozycje są różne.
Zdania podrzędne z OM – jeśli lub czy
Szwedzkie om ma dwa bardzo przydatne zastosowania.
OM jako „jeśli”
Jag kommer om jag hinner.
Przyjdę, jeśli zdążę.
Vi går ut om det inte regnar.
Wyjdziemy, jeśli nie będzie padać.
Om du vill kan vi träffas imorgon.
Jeśli chcesz, możemy spotkać się jutro.
OM jako „czy”
Om pojawia się również w pytaniach pośrednich, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”.
Jag undrar om hon kommer.
Zastanawiam się, czy ona przyjdzie.
Vet du om butiken är öppen?
Czy wiesz, czy sklep jest otwarty?
To bardzo ważne, ponieważ po om nie stosujemy zwykłego szyku pytania bezpośredniego.
Porównaj:
Kommer hon imorgon?
Czy ona przyjdzie jutro?
Jag undrar om hon kommer imorgon.
Zastanawiam się, czy ona przyjdzie jutro.
Zdania podrzędne z NÄR – kiedy
När wykorzystujemy, gdy chcemy powiedzieć, kiedy coś się wydarzyło lub wydarzy.
Jag ringer dig när jag kommer hem.
Zadzwonię do Ciebie, kiedy wrócę do domu.
När jag var liten bodde jag i Stockholm.
Kiedy byłam mała, mieszkałam w Sztokholmie.
Jag blir glad när solen skiner.
Cieszę się, kiedy świeci słońce.
Warto zwrócić uwagę, że zdanie podrzędne może pojawić się zarówno na końcu, jak i na początku całego zdania.
A to prowadzi nas do kolejnej ważnej zasady.
Co się dzieje, gdy zdanie podrzędne stoi na początku?
To jeden z najczęstszych momentów, w których osoby uczące się szwedzkiego popełniają błędy.
Porównaj dwa zdania:
Jag stannar hemma eftersom jag är sjuk.
Zostaję w domu, ponieważ jestem chora.
Eftersom jag är sjuk stannar jag hemma.
Ponieważ jestem chora, zostaję w domu.
Oba zdania są poprawne.
Zmienia się jednak szyk zdania głównego.
Dlaczego?
Ponieważ w szwedzkim zdaniu oznajmującym obowiązuje reguła V2 – czasownik w formie osobowej zajmuje drugą pozycję składniową.
Jeśli na początku znajduje się całe zdanie podrzędne, zajmuje ono pierwszą pozycję.
Dlatego po nim pojawia się czasownik zdania głównego, a dopiero później podmiot.
Schemat:
Zdanie podrzędne + czasownik zdania głównego + podmiot + reszta
Na przykład:
När jag kommer hem lagar jag mat.
Kiedy wracam do domu, gotuję.
Nie:
När jag kommer hem jag lagar mat.
Kolejne przykłady:
Om det regnar stannar vi hemma.
Jeśli będzie padać, zostaniemy w domu.
Eftersom hon är trött går hon och lägger sig.
Ponieważ jest zmęczona, idzie spać.
När jag har tid läser jag böcker.
Kiedy mam czas, czytam książki.
Zapamiętaj więc dwie zasady:
BIFF – wewnątrz zdania podrzędnego inte stoi przed czasownikiem w formie osobowej.
V2 – jeśli zdanie podrzędne znajduje się na początku, czasownik zdania głównego pojawia się bezpośrednio po nim.
Zdania podrzędne z SOM – który, która, które
Nie wszystkie zdania podrzędne mówią o czasie, przyczynie czy warunku.
Niektóre opisują osobę lub rzecz.
Bardzo często rozpoczyna je słowo som.
Jag har en vän som bor i Malmö.
Mam przyjaciela, który mieszka w Malmö.
Det är en bok som jag verkligen gillar.
To książka, którą naprawdę lubię.
Hon har en hund som alltid skäller.
Ona ma psa, który zawsze szczeka.
W pierwszym przykładzie som pełni funkcję podmiotu w zdaniu podrzędnym.
W drugim zdaniu podmiotem jest jag.
Warto też pamiętać, że som nie zmienia formy w zależności od rodzaju czy liczby opisywanego rzeczownika.
To duże ułatwienie w porównaniu z polskim „który”, „która”, „które”, „którzy”.
Pytania pośrednie po szwedzku – gdzie mieszka, co robi, kiedy przyjdzie?
Zdania podrzędne pojawiają się również wtedy, gdy nie pytamy o coś bezpośrednio, ale mówimy, że chcemy się czegoś dowiedzieć.
Porównaj:
Var bor hon?
Gdzie ona mieszka?
Jag undrar var hon bor.
Zastanawiam się, gdzie ona mieszka.
W pytaniu bezpośrednim czasownik bor stoi przed podmiotem hon.
W pytaniu pośrednim szyk się zmienia:
var + hon + bor
Kolejne przykłady:
Vad gör han?
Co on robi?
Jag vet inte vad han gör.
Nie wiem, co on robi.
När börjar filmen?
Kiedy zaczyna się film?
Vet du när filmen börjar?
Czy wiesz, kiedy zaczyna się film?
Varför kommer hon inte?
Dlaczego ona nie przychodzi?
Jag förstår inte varför hon inte kommer.
Nie rozumiem, dlaczego ona nie przychodzi.
To konstrukcje, które naprawdę często wykorzystujemy w codziennych rozmowach.
Najczęstsze błędy w szwedzkich zdaniach podrzędnych
Podczas nauki bisatser warto zwrócić uwagę na kilka typowych pomyłek.
Błąd 1: „Inte” po czasowniku
Niepoprawnie:
Jag vet att hon kommer inte.
Poprawnie:
Jag vet att hon inte kommer.
Wiem, że ona nie przyjdzie.
Błąd 2: Brak zmiany szyku po zdaniu podrzędnym
Niepoprawnie:
När jag kommer hem jag äter middag.
Poprawnie:
När jag kommer hem äter jag middag.
Kiedy wracam do domu, jem kolację.
Błąd 3: Szyk pytania bezpośredniego w pytaniu pośrednim
Niepoprawnie:
Jag undrar var bor hon.
Poprawnie:
Jag undrar var hon bor.
Zastanawiam się, gdzie ona mieszka.
Błąd 4: Mylenie „eftersom” i „därför”
Oba wyrażenia dotyczą przyczyny i skutku, ale pełnią inne funkcje.
Jag stannar hemma eftersom jag är sjuk.
Zostaję w domu, ponieważ jestem chora.
Jag är sjuk. Därför stannar jag hemma.
Jestem chora. Dlatego zostaję w domu.
Eftersom wprowadza zdanie podrzędne.
Därför oznacza „dlatego” i nie jest spójnikiem wprowadzającym zdanie podrzędne.
Chcesz przećwiczyć bisatser w praktyce? Dołącz do kursu na Pluggis®
Znasz już regułę BIFF, rozumiesz różnicę między huvudsats a bisats i wiesz, dlaczego inte zmienia swoje miejsce w zdaniu.
Ale znajomość zasad to dopiero początek. Najważniejsze, żeby umieć zastosować je samodzielnie – bez długiego zastanawiania się nad szykiem każdego zdania.
Właśnie dlatego na platformie Pluggis® przygotowałam kurs Bisatser, poświęcony szwedzkim zdaniom podrzędnym.
To propozycja dla Ciebie, jeśli chcesz:
- utrwalić szyk zdań podrzędnych,
- przećwiczyć regułę BIFF,
- lepiej rozpoznawać różnice między huvudsats a bisats,
- nabrać pewności podczas budowania dłuższych zdań po szwedzku.
Dołącz do kursu „Bisats” na platformie Pluggis® i przećwicz szwedzki szyk zdania w praktyce.
Wolisz uczyć się szwedzkiego z lektorem?
Chcesz w końcu rozgadać się po szwedzku, mówić swobodniej i przestać zastanawiać się nad każdym słowem czy szykiem zdania?
Jeśli zależy Ci na regularnej praktyce mówienia, indywidualnym podejściu i możliwości zadawania pytań na bieżąco, sprawdź kurs szwedzkiego z lektorem w Pluggis®.
Podczas zajęć nie tylko poznajesz zasady gramatyczne, ale przede wszystkim uczysz się wykorzystywać je w prawdziwych rozmowach. Ćwiczysz budowanie zdań, rozwijasz słownictwo, pracujesz nad wymową i otrzymujesz wskazówki od lektora.
Dzięki temu stopniowo nabierasz pewności siebie i coraz łatwiej przychodzi Ci wyrażanie własnych myśli po szwedzku.
Sprawdź kursy szwedzkiego z lektorem i zacznij mówić pewniej!
