Papierowe czapeczki, kolorowe lampiony z księżycami, długie stoły ustawione w ogrodzie i półmiski pełne czerwonych raków. Do tego pieczywo, ser, kieliszki z alkoholem i obowiązkowe wspólne śpiewanie. Kräftskiva to jedna z najbardziej charakterystycznych szwedzkich tradycji końca lata. Skąd wzięło się szwedzkie przyjęcie z rakami i dlaczego nawet dorośli zakładają na nie papierowe czapki?
Co oznacza kräftskiva?
Zacznijmy od samej nazwy:
kräfta – rak
skiva – potocznie przyjęcie, impreza
Kräftskiva to więc po prostu przyjęcie, którego głównym bohaterem są raki.
Tradycyjnie kräftskivor organizuje się późnym latem, przede wszystkim w sierpniu. Spotkania odbywają się w domach, ogrodach, na tarasach, działkach i w domkach letniskowych.
To nie jest elegancka kolacja.
Kräftskiva ma być swobodna, trochę głośna, pełna jedzenia, śmiechu i wspólnego śpiewania.
Dlaczego Szwedzi jedzą raki właśnie w sierpniu?
Dzisiejsza kräftskiva jest mocno związana z sierpniem, a to ma swoje historyczne uzasadnienie.
Raki jadano w Szwecji już kilka stuleci temu, początkowo przede wszystkim wśród zamożniejszych warstw społeczeństwa. Z czasem stawały się coraz bardziej popularne.
Pod koniec XIX wieku pojawiły się jednak problemy z ich populacją. Wprowadzono więc ograniczenia dotyczące połowów, a sezon na raki rozpoczynał się w sierpniu.
To właśnie oczekiwanie na początek sezonu pomogło stworzyć szczególny sierpniowy rytuał.
Przez wiele lat kräftpremiären, czyli rozpoczęcie sezonu rakowego, było wydarzeniem, na które naprawdę czekano.
Dawne ograniczenia połowowe zostały później zmienione, a współcześnie w sklepach można kupić także raki importowane. Mimo to sierpień pozostał miesiącem kräftskiva.
Kräftskiva to pożegnanie szwedzkiego lata
To chyba jeden z najciekawszych aspektów tej tradycji.
Kräftskiva odbywa się w momencie, kiedy szwedzkie lato powoli zbliża się do końca.
Wieczory są już ciemniejsze, ale nadal można siedzieć na zewnątrz. Wakacje dobiegają końca, wiele osób wraca do pracy, a dzieci przygotowują się do szkoły.
Kräftskiva staje się więc czymś w rodzaju ostatniego dużego letniego spotkania.
Może odbywać się w ogrodzie, na werandzie albo przy domku letniskowym – sommarstuga.
Jeśli pogoda pozwala, oczywiście.
Bo jak to w Szwecji: sierpniowy wieczór może być równie dobrze ciepły i słoneczny, jak chłodny i deszczowy.
Jak przygotowuje się szwedzkie raki?
Najbardziej klasyczne są raki gotowane w mocno osolonej wodzie z dużą ilością:
dill – kopru.
Szczególnie charakterystyczny jest krondill, czyli koper z rozwiniętymi baldachami nasiennymi.
To właśnie jego aromat bardzo mocno kojarzy się w Szwecji z sezonem rakowym.
Raki gotuje się, a następnie pozostawia w zalewie, żeby nabrały smaku. Podaje się je na zimno, ułożone na dużych półmiskach.
Charakterystyczny czerwony kolor, zielony koper i duża ilość raków na stole sprawiają, że kräftskiva jest też niezwykle rozpoznawalna wizualnie.
Jedzenie raków to dość brudna sprawa
Jeżeli ktoś po raz pierwszy trafia na kräftskiva, może być zaskoczony, ile pracy wymaga zjedzenie jednego raka.
Trzeba oderwać szczypce, dostać się do mięsa, rozłupać pancerz i używać palców praktycznie przez cały posiłek.
Na stole pojawiają się więc często serwetki, miski na pancerze i inne akcesoria pomagające zapanować nad całym bałaganem.
I właśnie o to trochę chodzi.
Kräftskiva nie ma być sztywna ani elegancka.
Wszyscy siedzą przy stole i zmagają się z rakami razem.
Co jeszcze znajduje się na stole?
Choć nazwa wskazuje na raki, trudno byłoby zbudować cały posiłek wyłącznie na nich.
Dlatego na kräftskiva często pojawiają się również dodatki takie jak:
bröd – pieczywo
knäckebröd – pieczywo chrupkie
ost – ser
paj – tarta
Szczególnie popularna jest Västerbottensostpaj, czyli tarta przygotowywana z intensywnego szwedzkiego sera Västerbottensost.
Może pojawić się również sałatka, ziemniaki czy inne proste dodatki. Konkretne menu zależy oczywiście od gospodarzy.
Raki pozostają jednak najważniejszym elementem stołu.
Dlaczego Szwedzi zakładają papierowe czapki?
I tutaj kräftskiva zaczyna wyglądać naprawdę charakterystycznie.
Na przyjęciach można zobaczyć dorosłych ludzi siedzących przy stole w papierowych czapeczkach.
Do tego dochodzą kolorowe serwetki, śliniaczki i dekoracje z motywami raków.
Nie jest to impreza, na której należy zachować szczególną powagę.
Wręcz przeciwnie.
Trochę kiczu jest częścią całej zabawy.
Sklepy w Szwecji przed sezonem kräftskiva sprzedają całe zestawy dekoracji przeznaczonych właśnie na takie przyjęcia.
Kräftskiva bez snapsvisor?
Jedzenie jest tylko częścią tej tradycji.
Przy stole często pojawia się również:
snaps – mały kieliszek mocnego alkoholu.
A razem z nim:
snapsvisor – krótkie piosenki śpiewane przed wypiciem kieliszka.
Jedną z najbardziej znanych jest:
Helan går.
Wspólne śpiewanie przy stole jest charakterystycznym elementem nie tylko kräftskiva. Snapsvisor pojawiają się również podczas innych szwedzkich uroczystości, na przykład midsommar.
Nie każdy oczywiście pije alkohol, ale tradycja wspólnego śpiewania jest mocno związana z atmosferą kräftskiva.
Piwo, snaps i bezalkoholowe alternatywy
Do raków tradycyjnie podaje się często:
öl – piwo
snaps – kieliszek mocnego alkoholu
Współcześnie bez problemu można jednak urządzić kräftskiva bez alkoholu. Istotą spotkania jest wspólne jedzenie i atmosfera, a nie konkretny napój.
W sklepach dostępnych jest wiele bezalkoholowych piw i innych napojów, więc sam rytuał kräftskiva nie wymaga alkoholu.
Czy wszystkie raki na szwedzkich stołach pochodzą ze Szwecji?
Nie.
To ciekawa część współczesnej historii kräftskiva.
Zapotrzebowanie na raki jest ogromne, dlatego wiele produktów sprzedawanych w szwedzkich sklepach pochodzi z importu. Obok szwedzkich raków można spotkać między innymi raki pochodzące z innych krajów.
Szwedzkie raki bywają droższe i dla części osób są produktem bardziej wyjątkowym.
Nie zmienia to jednak samego rytuału. Niezależnie od pochodzenia raków charakterystyczne pozostają koper, wspólny stół, dekoracje i sierpniowa atmosfera.
Kräftskiva i szwedzka sommarstuga
Kräftskiva świetnie wpisuje się również w szwedzką kulturę sommarstuga, czyli letniego domku.
Lato spędzane poza miastem, blisko jeziora albo morza, wspólne jedzenie na zewnątrz i długie wieczory są ważną częścią szwedzkiego wyobrażenia o wakacjach.
Dlatego kräftskiva urządzona przy domku letniskowym wydaje się niemal naturalnym zakończeniem sezonu.
Midsommar otwiera pełnię szwedzkiego lata. Kräftskiva przypomina, że lato powoli się kończy.
Czy kräftskiva to bardzo stara tradycja?
Same raki pojawiały się na szwedzkich stołach znacznie wcześniej, ale kräftskiva w formie, którą znamy dzisiaj, jest stosunkowo młodszym zwyczajem.
Określenie kräftskiva upowszechniło się w XX wieku. Wcześniej spotkania związane z rozpoczęciem sezonu rakowego nazywano między innymi kräftsupé, czyli kolacją z rakami.
Z czasem wokół jedzenia raków powstał cały rytuał: dekoracje, czapeczki, lampiony, śpiewanie i charakterystyczne dodatki.
I tak zwykły sezonowy posiłek zamienił się w jedno z najbardziej rozpoznawalnych szwedzkich przyjęć.
Poznawaj Szwecję razem z Pluggis®
Szwedzki to nie tylko gramatyka i listy słówek. Za wyrażeniami takimi jak kräftskiva, midsommar czy tacofredag kryją się konkretne zwyczaje, które pomagają znacznie lepiej zrozumieć codzienne życie w Szwecji.
W Pluggis® właśnie dlatego łączymy język z autentycznymi materiałami i kulturą.
Sprawdź nasze kursy szwedzkiego.
