13 grudnia w Szwecji obchodzi się Luciadagen, czyli dzień św. Łucji. Białe szaty, świece, śpiew, pochody luciatåg i oczywiście szafranowe lussekatter tworzą jedną z najbardziej charakterystycznych szwedzkich tradycji. Skąd wzięła się Lucia i jak właściwie wygląda jej świętowanie w Szwecji?
Lucia – 13 grudnia w Szwecji
Jeśli jesteś w Szwecji w grudniu, jest duża szansa, że 13 grudnia zobaczysz coś dość niezwykłego.
Ubraną na biało Lucię z koroną ze świec na głowie, za którą podąża orszak dzieci lub dorosłych również ubranych na biało. W tle rozbrzmiewają tradycyjne pieśni, a później często pojawia się fika z kawą, pepparkakor i szafranowymi lussekatter.
To Luciafirande, czyli szwedzkie obchody dnia św. Łucji.
Lucia jest jedną z najbardziej rozpoznawalnych tradycji związanych ze szwedzkim adwentem.
Dlaczego Lucia jest obchodzona 13 grudnia?
Święta Łucja – Sankta Lucia – była chrześcijańską męczennicą z Syrakuz na Sycylii, która żyła na przełomie III i IV wieku.
Jej imię pochodzi od łacińskiego lux, czyli „światło”, co doskonale wpisało się w skandynawską symbolikę tego święta.
Trzeba jednak pamiętać, że dzisiejsze szwedzkie obchody Lucii są połączeniem chrześcijańskiej tradycji i znacznie starszych nordyckich wierzeń oraz zwyczajów.
13 grudnia miał w Szwecji szczególne znaczenie również z innego powodu.
Według używanego dawniej kalendarza juliańskiego noc poprzedzająca 13 grudnia przypadała w okolicach przesilenia zimowego i była postrzegana jako jedna z najdłuższych i najciemniejszych nocy roku.
Nazywano ją lussenatten.
W dawnych wierzeniach była to noc niebezpieczna, podczas której mogły działać nadprzyrodzone siły. Z czasem te tradycje zaczęły mieszać się z chrześcijańską historią św. Łucji.
Współczesna szwedzka Lucia jest więc przede wszystkim symbolem światła pojawiającego się w środku skandynawskiej ciemności.
Jak wygląda Lucia w Szwecji?
Najbardziej charakterystycznym elementem obchodów jest luciatåg, czyli pochód Lucii.
Na jego czele idzie Lucia.
Tradycyjnie ubrana jest w:
- długą białą szatę,
- czerwoną wstążkę przewiązaną w pasie,
- koronę ze świec na głowie.
Dawniej były to prawdziwe świece. Obecnie – szczególnie w szkołach i przedszkolach – ze względów bezpieczeństwa często używa się świec elektrycznych.
Za Lucią podążają pozostali uczestnicy pochodu.
Kto idzie w luciatåg?
W orszaku możesz zobaczyć kilka charakterystycznych postaci.
Lucia – stoi na czele pochodu i ma na głowie koronę ze świec.
Tärnor – druhny Lucii. Zazwyczaj również noszą białe szaty i trzymają świece.
Stjärngossar – „gwiezdni chłopcy”. Są ubrani na biało i mają charakterystyczne wysokie, spiczaste czapki ozdobione gwiazdami.
W dziecięcych pochodach pojawiają się również:
pepparkaksgubbar – piernikowe ludki,
a czasem także:
tomtar – skrzaty / małe szwedzkie mikołaje.
Współczesne luciatåg nie wszędzie wygląda identycznie. Tradycja ewoluuje i poszczególne szkoły, chóry czy organizacje mogą obchodzić Lucię na swój sposób.
Gdzie można zobaczyć Lucię?
Lucia nie jest wyłącznie przedstawieniem organizowanym dla turystów.
Obchody odbywają się w całej Szwecji:
- w przedszkolach,
- w szkołach,
- w miejscach pracy,
- w kościołach,
- w domach opieki,
- na uniwersytetach,
- podczas publicznych koncertów i wydarzeń.
Dla wielu szwedzkich dzieci udział w luciatåg jest po prostu częścią grudnia.
Czasami pochód odbywa się bardzo wcześnie rano. Lucia i jej orszak wchodzą do ciemnego pomieszczenia ze świecami i śpiewają.
I właśnie światło w ciemności jest jednym z najważniejszych elementów całej tradycji.
Co śpiewają Szwedzi podczas Lucii?
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Luciafirande jest muzyka.
Najbardziej znaną pieśnią jest oczywiście Sankta Lucia. Jej melodia pochodzi z Włoch, ale w Szwecji otrzymała szwedzkie teksty i stała się nieodłączną częścią obchodów 13 grudnia.
Podczas luciatåg śpiewa się jednak również inne tradycyjne pieśni adwentowe i bożonarodzeniowe.
Jeśli uczysz się szwedzkiego, obejrzenie prawdziwego luciatåg może być przy okazji ciekawym kontaktem z językiem i kulturą.
Lussekatter, pepparkakor i fika
Po luciatåg przychodzi czas na jedzenie. A jak Szwecja, grudzień i kawa, to oczywiście fika.
Z Lucią najbardziej kojarzą się:
lussekatter / lussebullar – szafranowe bułeczki,
pepparkakor – cienkie pierniczki,
glögg – szwedzkie grzane wino lub jego bezalkoholowa wersja,
kaffe – kawa.
Szczególnie charakterystyczne są lussekatter – intensywnie żółte drożdżowe bułeczki z szafranem, często uformowane w kształt przypominający literę S i ozdobione rodzynkami.
Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o ich historii i upiec je samodzielnie, zajrzyj do mojego wpisu Lussekatter – szwedzkie bułeczki szafranowe na dzień św. Łucji. Znajdziesz tam również przepis po polsku i po szwedzku.
Czy 13 grudnia jest w Szwecji dniem wolnym od pracy?
Nie. Luciadagen nie jest w Szwecji ustawowym dniem wolnym od pracy.
Normalnie działają szkoły, firmy i urzędy.
Nie oznacza to jednak, że Lucia pozostaje niezauważona. Wręcz przeciwnie – obchody często odbywają się właśnie w szkołach i miejscach pracy, dlatego tradycja staje się częścią zwykłego grudniowego dnia.
To dobry przykład tego, że nie wszystkie ważne szwedzkie tradycje muszą być oficjalnymi świętami państwowymi.
Lucia po szwedzku – przydatne słownictwo
Jeśli uczysz się języka szwedzkiego, przy okazji możesz zapamiętać kilka słów:
Lucia – Łucja
Luciadagen – dzień św. Łucji
Luciafirande – obchody Lucii
ett luciatåg – pochód / orszak Lucii
en luciakrona – korona Lucii
ett ljus – świeca / światło
en tärna – druhna Lucii
en stjärngosse – gwiezdny chłopiec
en vit klänning – biała sukienka
ett rött band – czerwona wstążka
en lussebulle – bułeczka szafranowa
lussekatter – bułeczki szafranowe
pepparkakor – pierniczki
sjunga – śpiewać
Warto również znać:
fira Lucia – obchodzić Lucię
Vi firar Lucia den 13 december.
Obchodzimy Lucię 13 grudnia.
Lucia – jedna z najbardziej szwedzkich grudniowych tradycji
Lucia jest ciekawym przykładem tego, jak w Szwecji przez wieki mieszały się różne tradycje.
Mamy włoską świętą, stare nordyckie wyobrażenia o najciemniejszej nocy roku, chrześcijaństwo, światło, szwedzkie pieśni, szafranowe bułeczki i współczesne szkolne pochody.
A wszystko to łączy się w tradycję, którą dzisiaj trudno oddzielić od szwedzkiego grudnia.
Jeśli uczysz się szwedzkiego, poznawanie takich zwyczajów jest również częścią nauki języka. Dzięki temu łatwiej rozumiesz, o czym rozmawiają Szwedzi, do czego nawiązują i dlaczego pewne słowa czy tradycje są dla nich oczywiste.
Poznawaj szwedzki razem ze szwedzką kulturą
Jeśli chcesz połączyć naukę języka ze szwedzkimi tradycjami, zajrzyj do kursu Julkalender.
Znajdziesz w nim 24 świąteczne lekcje języka szwedzkiego, w których poznajesz grudniowe tradycje, kulturę oraz życiowe zwroty używane przez Szwedów.
To sposób na naukę szwedzkiego w kontekście – zamiast zapamiętywania przypadkowych list słówek.
