Grudzień w Szwecji pachnie szafranem. Wszystko za sprawą lussekatter – charakterystycznych żółtych bułeczek, które są jednym z symboli szwedzkiego adwentu i dnia św. Łucji. Poznaj ich historię, ciekawostki oraz przepis na lussekatter po polsku i po szwedzku.
Czym są lussekatter?
Grudzień w Szwecji trudno wyobrazić sobie bez lussekatter.
To tradycyjne szwedzkie bułeczki drożdżowe z dodatkiem szafranu. Mają intensywnie żółty kolor, są lekko słodkie i najczęściej formuje się je w charakterystyczny kształt przypominający literę S. Do dekoracji używa się zazwyczaj rodzynek.
Lussekatter pojawiają się w Szwecji przede wszystkim:
- w okresie adwentu,
- 13 grudnia podczas obchodów dnia św. Łucji – Luciafirande,
- podczas grudniowej fiki,
- w domach, szkołach, przedszkolach i miejscach pracy.
Dla wielu Szwedów zapach szafranu jest po prostu zapachem grudnia.
Lussekatter i dzień św. Łucji w Szwecji
Lussekatter są szczególnie mocno związane z Luciadagen, czyli dniem św. Łucji obchodzonym 13 grudnia.
Tego dnia w całej Szwecji odbywają się pochody św. Łucji – luciatåg. Lucia ubrana jest w białą szatę i tradycyjnie ma na głowie koronę ze świec, a towarzyszą jej między innymi tärnor i stjärngossar.
Śpiewa się tradycyjne pieśni, a po występach często przychodzi czas na coś bardzo szwedzkiego: kawę i lussekatter.
Dlatego te szafranowe bułeczki stały się jednym z najbardziej rozpoznawalnych smaków szwedzkiego Bożego Narodzenia.
Skąd wzięła się nazwa lussekatter?
Historia nazwy lussekatter jest ciekawsza, niż mogłoby się wydawać.
Choć dzisiaj bułeczki są nierozerwalnie kojarzone ze św. Łucją, ich historia sięga znacznie dalej.
W Niderlandach i północnych Niemczech pieczono słodkie świąteczne pieczywo nazywane duivekater. Podobne wypieki dotarły z czasem również do Szwecji, gdzie funkcjonowały różne regionalne nazwy.
Z pochodzeniem słowa lusse wiąże się kilka teorii. Jedna z nich łączy je ze św. Łucją, inna ze starszymi określeniami odnoszącymi się do diabła lub Lucyfera. Etymologia nie jest jednak całkowicie jednoznaczna.
Z czasem bułeczki coraz silniej wiązano z obchodami dnia św. Łucji i właśnie nazwa lussekatter stała się powszechna.
Szafran, bez którego trudno sobie dzisiaj wyobrazić te bułeczki, zaczął być z nimi powszechnie kojarzony znacznie później.
Dlaczego lussekatter są żółte?
Za charakterystyczny złotożółty kolor odpowiada oczywiście saffran, czyli szafran.
To właśnie on nadaje lussekatter nie tylko kolor, ale również bardzo charakterystyczny smak i aromat.
Po szwedzku możesz spotkać również określenie:
en lussebulle – bułeczka szafranowa
lussekatter – lussekatter, liczba mnoga
saffran – szafran
saffransdeg – ciasto szafranowe
russin – rodzynki
Przepis na lussekatter po polsku
Jeśli uczysz się szwedzkiego, możesz najpierw przeczytać przepis po polsku, a następnie spróbować zrozumieć jego szwedzką wersję.
Składniki – ciasto szafranowe
- 50 g drożdży
- 1 opakowanie szafranu
- 150 g masła
- 500 ml mleka
- ½ łyżeczki soli
- 200 g cukru
- ok. 1,5 kg mąki pszennej
Dodatkowo
- 1 jajko do posmarowania
- rodzynki do dekoracji
Przygotowanie
- Pokrusz drożdże do miski.
- Rozpuść masło w rondelku. Dodaj szafran i mleko, wymieszaj i podgrzej do około 37°C.
- Wlej mleko z masłem do drożdży i mieszaj, aż drożdże się rozpuszczą.
- Dodaj sól, cukier i mąkę. Zostaw około 1 dl mąki do późniejszego wyrabiania.
- Wyrabiaj ciasto około 5 minut w mikserze lub 10 minut ręcznie.
- Przykryj ciasto i pozostaw do wyrośnięcia na 45 minut.
- Uformuj bułeczki w charakterystyczny kształt litery S i ułóż je na blasze wyłożonej papierem do pieczenia.
- Pozostaw do ponownego wyrośnięcia na około 30 minut.
- Nagrzej piekarnik do 200°C.
- Posmaruj bułeczki roztrzepanym jajkiem i udekoruj rodzynkami.
- Piecz przez 8–10 minut, aż będą złociste.
- Ostudź na kratce pod ściereczką.
Przepis na lussekatter po szwedzku
A teraz czas na małe ćwiczenie językowe. Spróbuj przeczytać przepis po szwedzku i zwróć uwagę na czasowniki związane z gotowaniem i pieczeniem.
Ingredienser – saffransdeg
50 g jäst
1 påse saffran
150 g smör
5 dl mjölk
0,5 tsk salt
2 dl socker
15 dl vetemjöl
Pensling
1 ägg
Garnering
russin
Gör så här
Smula ner jästen i degbunken.
Smält smöret i en kastrull.
Tillsätt saffranet och mjölken, rör om och värm till ca 37°C.
Häll det smälta smöret och mjölken över jästen och rör tills den har löst sig.
Tillsätt övriga ingredienser men spara 1 dl mjöl till utbakningen.
Arbeta degen ca 5 minuter i maskin eller 10 minuter för hand.
Låt degen jäsa under bakduk i 45 minuter.
Knåda degen på mjölad bakbänk.
Baka ut lussekatter. Rulla in ändarna åt varsitt håll så att de blir S-formade.
Lägg dem på plåtar med bakplåtspapper.
Låt jäsa under bakduk i 30 minuter.
Sätt ugnen på 200°C.
Pensla med uppvispat ägg och tryck i russin.
Grädda lussekatterna mitt i ugnen i 8–10 minuter.
Låt bullarna svalna på galler under bakduk.
Hugg in!
Szwedzki z przepisu – słówka, które warto zapamiętać
Przepisy są świetnym sposobem na naukę szwedzkiego, ponieważ ciągle powtarzają się w nich te same czasowniki.
smula ner – pokruszyć
smälta – roztopić
tillsätta – dodać
röra om – wymieszać
värma – podgrzać
knåda – wyrabiać / zagniatać
jäsa – wyrastać
baka ut – formować wypiek z ciasta
pensla – posmarować pędzelkiem
grädda – piec
svalna – ostygnąć
Jeśli uczysz się szwedzkiego, spróbuj następnym razem przygotować lussekatter, korzystając wyłącznie ze szwedzkiej wersji przepisu. To nauka języka w bardzo praktycznej – i zdecydowanie smaczniejszej – formie.
Chcesz poczuć julstämning i przy okazji podkręcić swój szwedzki?
Jeśli lubisz poznawać szwedzki przez kulturę i codzienne życie w Szwecji, zajrzyj do kursu Julkalender.
Czekają tam na Ciebie 24 świąteczne lekcje języka szwedzkiego, dzięki którym poznajesz zarówno szwedzkie tradycje, jak i życiowe zwroty używane przez Szwedów nie tylko w grudniu.
W Julkalender znajdziesz również lekcję poświęconą właśnie lussekatter.
Przeczytaj również
- Lucia w Szwecji – jak Szwedzi obchodzą dzień św. Łucji?
- Pokusa Janssona – szwedzka klasyka na wigilijnym stole
- Gävlebocken – najsłynniejszy szwedzki kozioł świąteczny
- Hallongrottor – kruche ciasteczka z malinowym nadzieniem
- Prinsesstårta – dlaczego Szwedzi uwielbiają tort księżniczki?
- Co jedzą Szwedzi podczas fiki? Poznaj najpopularniejsze szwedzkie słodkości
