Kwiaty we włosach, śledzie, młode ziemniaki, truskawki, śpiew przy stole i dorośli udający małe żabki podczas tańca wokół udekorowanego zielenią słupa. Midsommar to jedno z najważniejszych i najbardziej charakterystycznych świąt w Szwecji. Skąd właściwie wzięło się midsommar? Czy słup majowy jest symbolem płodności? Dlaczego Szwedzi śpiewają o żabach? I ile wspólnego z prawdziwym świętem ma słynny horror Midsommar?
Co to jest Midsommar?
Midsommar oznacza dosłownie „środek lata” i jest jednym z najbardziej wyczekiwanych momentów szwedzkiego roku.
Najważniejszym dniem obchodów jest midsommarafton, czyli wigilia midsommar. Przypada ona zawsze w piątek między 19 a 25 czerwca. Następnego dnia obchodzony jest midsommardagen.
To właśnie w piątek odbywają się rodzinne spotkania, wspólne posiłki, tańce i zabawy.
Dla wielu Szwedów midsommar oznacza również wyjazd z miasta – do rodziny, nad jezioro, na wieś albo do sommarstuga, czyli letniego domku.
Midsommarstång – dlaczego Szwedzi stawiają słup majowy?
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli midsommar jest wysoki drewniany słup pokryty liśćmi i kwiatami.
Po szwedzku nazywa się: midsommarstång albo: majstång.
W wielu miejscowościach wspólne dekorowanie i późniejsze ustawienie słupa jest jednym z najważniejszych punktów obchodów.
Kiedy słup stoi, ludzie zbierają się wokół niego i rozpoczynają się tańce.
Czy midsommarstång jest symbolem płodności?
Jeżeli kiedyś widzieliście zdjęcie szwedzkiego słupa majowego, prawdopodobnie wiecie, skąd wzięło się to pytanie.
Bardzo popularna jest teoria, że jego kształt jest fallicznym symbolem płodności.
Problem w tym, że nie mamy mocnych podstaw, żeby uznać to za historyczne wyjaśnienie tradycji.
Szwedzki Institutet för språk och folkminnen zwraca uwagę, że majstång prawdopodobnie dotarł do Szwecji pod wpływem tradycji z obszarów niemieckich w późnym średniowieczu. Jego wygląd również zmieniał się na przestrzeni czasu.
A dlaczego „majstång”, skoro midsommar jest w czerwcu?
To świetna językowa ciekawostka.
Można pomyśleć, że:
majstång = majowy słup
i zacząć zastanawiać się, dlaczego Szwedzi stawiają go pod koniec czerwca.
Tymczasem maja to stare szwedzkie słowo oznaczające ozdabianie zielonymi gałązkami i liśćmi.
Nazwa nie musi więc oznaczać „słupa stawianego w maju”, ale słup przystrojony zielenią.
Kwiaty i wianki – midsommarkrans
Drugim symbolem midsommar są kwiaty.
Szczególnie charakterystyczny jest:
midsommarkrans lub blomsterkrans – wianek z kwiatów.
Wianki robi się ze świeżych kwiatów i zielonych gałązek, a później nosi na głowie podczas świętowania.
Nie jest to wyłącznie ozdoba dla dzieci. Na midsommar wianki noszą również dorośli.
Kwiaty pojawiają się zresztą wszędzie – na stołach, przy domach i oczywiście na samym midsommarstång.
Siedem kwiatów pod poduszką
Z kwiatami związany jest również jeden z najbardziej romantycznych midsommarowych przesądów.
Według tradycji młoda osoba powinna zebrać siedem różnych rodzajów kwiatów i położyć je pod poduszką.
W nocy ma jej się wtedy przyśnić przyszły partner.
W niektórych wariantach tradycji pojawiają się dodatkowe warunki – na przykład kwiaty powinny pochodzić z siedmiu różnych łąk, a podczas zbierania nie wolno rozmawiać.
To pozostałość ludowych wierzeń związanych z wyjątkową mocą midsommarowej nocy.
Små grodorna – czyli dorośli Szwedzi udają małe żabki
I dochodzimy do jednej z najlepszych części midsommar.
Po ustawieniu midsommarstång zaczynają się wspólne tańce i śpiewanie.
Najbardziej znana piosenka to:
Små grodorna
czyli:
Małe żabki.
Szwedzi tańczą wokół słupa i wykonują odpowiednie gesty, naśladując żabki.
Piosenka opowiada między innymi o tym, że małe żabki są zabawne, bo nie mają uszu ani ogonów.
Tak, podczas jednego z najważniejszych szwedzkich świąt dorośli ludzie w wiankach z kwiatów skaczą wokół słupa i udają żaby. 🙂
Skąd wzięło się Små grodorna?
Co ciekawe, sama melodia nie jest pradawną szwedzką pieśnią z czasów wikingów.
Jej historia prowadzi do melodii związanej z francuskim marszem wojskowym z czasów rewolucji francuskiej, która później została wykorzystana i przekształcona w różnych krajach.
Szwedzka wersja z żabkami pojawiła się znacznie później i z czasem stała się nieodłączną częścią midsommar.
Co Szwedzi jedzą na midsommar?
Jedzenie jest oczywiście bardzo ważną częścią święta.
Typowy stół na midsommar ma wiele wspólnego z innymi szwedzkimi świątecznymi stołami, ale kilka produktów jest szczególnie charakterystycznych.
Jednym z najważniejszych jest sill – marynowany śledź.
Może występować w różnych wersjach i marynatach, na przykład z cebulą, musztardą albo koperkiem.
Do śledzia podaje się zwykle färskpotatis – młode ziemniaki. Najlepiej ugotowane i podane z koperkiem.
Do tego może pojawić się:
gräddfil – kwaśna śmietana
gräslök – szczypiorek
knäckebröd – pieczywo chrupkie
ost – ser
To bardzo prosty zestaw, ale niezwykle mocno związany ze szwedzkim latem.
A potem przychodzą truskawki
Gdybym miała wskazać jeden produkt, bez którego szwedzki midsommar byłby niepełny, obok śledzia byłyby to jordgubbar – truskawki. I najlepiej: svenska jordgubbar – szwedzkie truskawki. 😉
W okresie midsommar truskawki są wszędzie. Można je jeść po prostu ze śmietaną, ale bardzo popularnym deserem jest jordgubbstårta – tort truskawkowy.
Biszkopt, bita śmietana i mnóstwo świeżych truskawek to właściwie wizualna definicja szwedzkiego lata.
Co roku przed midsommar temat ceny i dostępności szwedzkich truskawek powraca w mediach. Importowane truskawki można oczywiście kupić łatwiej, ale na świątecznym stole szczególny status mają właśnie te szwedzkie.
Co Szwedzi piją na midsommar?
Na stole często pojawia się öl – piwo oraz snaps – mały kieliszek mocnego alkoholu, często aquavitu.
Z piciem snapsa wiąże się kolejna szwedzka tradycja:
snapsvisor – krótkie piosenki śpiewane wspólnie przy stole.
Jedną z najbardziej znanych jest Helan går.
Podobnie jak podczas kräftskiva, wspólne śpiewanie jest częścią zabawy.
Midsommar i film, po którym świat zaczął bać się szwedzkiego lata
Nie da się dzisiaj mówić o Midsommar bez wspomnienia filmu „Midsommar” Ariego Astera z 2019 roku.
Horror opowiada o grupie Amerykanów, którzy przyjeżdżają do odizolowanej szwedzkiej społeczności na obchody letniego święta.
Na ekranie widzimy elementy, które rzeczywiście kojarzą się ze szwedzkim midsommar: białe ubrania, kwiatowe wianki, jasne letnie noce, wspólne posiłki, tańce, dekoracje inspirowane folklorem.
A potem robi się zdecydowanie mniej zgodnie z typowym szwedzkim weekendem.
Ile prawdziwego midsommar jest w horrorze „Midsommar”?
Film wykorzystuje estetykę szwedzkiego lata i folkloru, ale zdecydowanie nie pokazuje prawdziwych obchodów midsommar.
Jednym z najbardziej szokujących motywów jest scena, w której starsze osoby skaczą ze skały. Nawiązuje ona do ättestupa – legendy, według której w dawnych czasach starzy ludzie mieli rzucać się lub być zrzucani ze skał. Nie ma jednak wiarygodnych dowodów, że była to rzeczywista szwedzka tradycja. I spokojnie – współcześni szwedzcy seniorzy podczas midsommar ze skał nie skaczą. 🙂
Ciekawa jest też Hårga – miejscowość naprawdę istnieje, a z regionem związana jest legenda o Hårgalåten, czyli melodii, przy której młodzi ludzie mieli tańczyć bez końca.
Film miesza więc prawdziwy szwedzki folklor, legendy i midsommarową estetykę z fikcją i horrorem.
Poznawaj Szwecję razem z Pluggis®
Na naszych kursach szwedzkiego stawiamy na codzienny język i poznawanie Szwecji od środka. Oczywiście nie zabraknie lekcji o midsommar.
Jeśli chcesz rozgadać się po szwedzku i uczyć się języka, którym Szwedzi naprawdę posługują się na co dzień, sprawdź nasze kursy z lektorem.
