Sztokholm sam leży na wyspach, ale wystarczy ruszyć z centrum w stronę Bałtyku, żeby miasto stopniowo ustąpiło miejsca zupełnie innemu krajobrazowi. Czerwone drewniane domki, małe przystanie, sosnowe lasy, skały schodzące prosto do wody i wyspy, pomiędzy którymi kursują niewielkie promy.
To archipelag sztokholmski, po szwedzku Stockholms skärgård – ogromny obszar obejmujący ponad 30 000 wysp, wysepek i szkierów. Rozciąga się od wysp położonych blisko centrum Sztokholmu aż po niewielkie skaliste skrawki lądu wychodzące w stronę otwartego Bałtyku.
Jeśli wybierasz się do Sztokholmu, warto zobaczyć nie tylko Gamla stan, muzeum Vasa czy ratusz. Wsiądź też na statek i zobacz Szwecję z zupełnie innej strony.
Co oznacza skärgård?
Zacznijmy od bardzo szwedzkiego słowa:
en skärgård – archipelag szkierowy
oraz:
Stockholms skärgård – archipelag sztokholmski.
Skärgård to charakterystyczny dla Skandynawii krajobraz składający się z ogromnej liczby wysp, wysepek i szkierów, czyli niewielkich skalistych wysepek oraz skał wynurzających się z wody.
Nie wyobrażaj sobie więc jednego zwartego archipelagu z kilkoma dużymi tropikalnymi wyspami. Tutaj pomiędzy większymi zamieszkanymi wyspami znajdują się setki maleńkich skalistych skrawków lądu.
Im dalej od Sztokholmu w kierunku otwartego morza, tym krajobraz staje się bardziej surowy.
Ponad 30 000 wysp pod Sztokholmem
Archipelag sztokholmski jest największym archipelagiem Szwecji. Obejmuje ponad 30 000 wysp i wysepek i rozciąga się od położonych blisko miasta Fjäderholmarna aż po odległe wyspy i szkiery zewnętrznego archipelagu.
I właśnie jego skala robi największe wrażenie.
Są tu wyspy zamieszkane przez cały rok, niewielkie miejscowości, porty i restauracje. Są letnie domki – sommarstugor – do których Szwedzi przyjeżdżają na wakacje. Są również miejsca niemal całkowicie pozbawione zabudowy.
Dla wielu mieszkańców Sztokholmu skärgården nie jest więc wyłącznie atrakcją turystyczną. To miejsce letnich weekendów, kąpieli w morzu, pływania łódką, łowienia ryb, spacerów i spotkań w rodzinnej stuga.
Czerwony domek, pomost i skärgården
Jeśli chcesz wyobrazić sobie typowe szwedzkie lato, archipelag sztokholmski jest bardzo dobrym miejscem, żeby zacząć.
Drewniana stuga, pomost wychodzący w stronę morza, poranna kąpiel, łódka przy brzegu i fika na zewnątrz – taki obraz jest mocno związany ze szwedzką kulturą spędzania lata.
Oczywiście nie każdy Szwed ma własny domek na wyspie. Ale skärgården zajmuje szczególne miejsce w wyobrażeniu o szwedzkim lecie i bliskości natury.
I być może właśnie gdzieś tutaj znajduje się czyjeś smultronställe – własny ulubiony zakątek, do którego wraca się każdego lata.
Czy można zobaczyć archipelag podczas krótkiego pobytu w Sztokholmie?
Tak. I to jest jedna z największych zalet archipelagu sztokholmskiego.
Nie musisz planować kilkudniowej wyprawy ani wynajmować samochodu. Niektóre wyspy znajdują się bardzo blisko centrum, a na dalsze możesz dopłynąć statkami kursującymi pomiędzy Sztokholmem i archipelagiem.
Jeżeli masz tylko kilka godzin, wybierz Fjäderholmarna.
Jeśli chcesz poczuć atmosferę klasycznego miasteczka archipelagu, pojedź do Vaxholm.
Jeżeli masz cały dzień i zależy Ci przede wszystkim na naturze, możesz wybrać Grindę.
A jeśli chcesz popłynąć dalej i zobaczyć bardziej zewnętrzną część archipelagu, zainteresuj się Sandhamn albo Utö.
Fjäderholmarna – archipelag na kilka godzin
Fjäderholmarna znajdują się bardzo blisko centrum Sztokholmu. Rejs zajmuje około 20 minut, dlatego jest to dobry wybór, jeśli masz niewiele czasu, ale chcesz chociaż na chwilę zobaczyć skärgården.
Na wyspach można pospacerować, zjeść coś, zajrzeć do pracowni rzemieślniczych i po prostu usiąść nad wodą.
To oczywiście nadal bardzo blisko miasta. Jeśli marzy Ci się surowy krajobraz zewnętrznego archipelagu, trzeba popłynąć znacznie dalej.
Ale jako pierwsze spotkanie ze Stockholms skärgård Fjäderholmarna sprawdzają się bardzo dobrze.
Vaxholm – brama do archipelagu
Jednym z najbardziej klasycznych kierunków jednodniowej wycieczki ze Sztokholmu jest Vaxholm.
To niewielkie miasteczko nazywane często bramą do archipelagu. Znajdziesz tu drewniane domy, port, restauracje i kawiarnie, a tuż obok miasta znajduje się charakterystyczna twierdza Vaxholms kastell.
Twierdza ma długą historię związaną z obroną dostępu do Sztokholmu od strony morza.
Vaxholm jest dobrym wyborem, jeśli nie chcesz spędzać całego dnia na wyprawie. Można tu dopłynąć statkiem, ale miejscowość ma również połączenie drogowe ze Sztokholmem.
Sam rejs jest jednak częścią doświadczenia. Zamiast po prostu dotrzeć do celu, obserwujesz, jak miejski krajobraz stopniowo zamienia się w archipelag.
Grinda – jeśli chcesz więcej natury
Jeżeli Vaxholm jest bardziej miasteczkiem archipelagu, Grinda daje więcej kontaktu z naturą.
Wyspa znajduje się w rezerwacie przyrody. Można spacerować, pływać, wypożyczyć kajak albo po prostu znaleźć miejsce na skałach i spędzić kilka godzin nad wodą.
Znajduje się tu również Grinda Wärdshus, czyli zajazd, a na wyspie dostępne są różne możliwości noclegu.
To dobry kierunek na letni dzień, kiedy chcesz na chwilę zostawić Sztokholm za sobą.
Sandhamn – dalej w stronę otwartego morza
Jeśli masz więcej czasu, możesz popłynąć do Sandhamn.
To jedno z najbardziej znanych miejsc zewnętrznego archipelagu. Sandhamn jest mocno związane z żeglarstwem, a latem staje się bardzo popularnym miejscem spotkań.
Znajdziesz tu port, restauracje, kawiarnie, plaże i ścieżki prowadzące przez sosnowy las.
Sandhamn może być również znajome osobom czytającym szwedzkie kryminały. To właśnie tutaj rozgrywa się seria Morden i Sandhamn Viveki Sten, znana w Polsce jako cykl „Morderstwa w Sandhamn”.
Wyspa pojawia się również w szwedzkiej kulturze popularnej i jest dobrym przykładem tego, jak wygląda bardziej zewnętrzna część archipelagu.
Utö – rower, plaże i dawne kopalnie
Innym pomysłem na całodniową wycieczkę jest Utö, położone w południowej części archipelagu.
Wyspa ma nieco inny charakter niż Vaxholm czy Sandhamn. Możesz wypożyczyć rower i zwiedzać ją na dwóch kółkach, zatrzymywać się na plażach i przy skalistym wybrzeżu.
Utö ma również ciekawą historię przemysłową. Znajdują się tutaj stare kopalnie żelaza, dawne zabudowania górnicze oraz muzeum.
To dobre miejsce, jeśli chcesz połączyć naturę z odrobiną historii.
A może Artipelag?
Jeśli interesuje Cię sztuka, design i architektura, warto zapamiętać jeszcze jedno miejsce – Artipelag na Värmdö.
Nazwa nie jest przypadkowa. Łączy słowa art, activities i archipelago.
To duże centrum sztuki położone wśród lasów i skał archipelagu. Sam budynek został zaprojektowany tak, żeby mocno łączyć się z otaczającą go naturą.
Możesz więc jednego dnia połączyć wystawę sztuki współczesnej ze spacerem nad wodą.
To ciekawa alternatywa, szczególnie jeśli nie masz czasu płynąć daleko w zewnętrzny archipelag.
Jak dostać się na archipelag sztokholmski?
Najbardziej klasyczny sposób to oczywiście statek.
Jednym z głównych przewoźników obsługujących archipelag jest Waxholmsbolaget. Jego sieć obejmuje około 300 przystanków i miejsc docelowych w regionie.
W centrum Sztokholmu ważnym punktem jest Strömkajen, znajdujący się obok Grand Hôtel i Nationalmuseum. Latem odpływa stąd wiele statków w stronę północnej i centralnej części archipelagu.
Nie każda wyspa wymaga jednak wypłynięcia bezpośrednio z centrum. Czasami wygodniej jest najpierw dojechać autobusem lub pociągiem do jednego z portów, a dopiero stamtąd przesiąść się na statek.
Przykładowo do Sandhamn często płynie się ze Stavsnäs, a w przypadku Utö ważnym punktem jest Årsta brygga.
Dlatego przed wyjazdem zawsze warto sprawdzić aktualny rozkład.
Kiedy najlepiej odwiedzić archipelag?
Najłatwiej eksplorować Stockholms skärgård latem. Wtedy kursuje najwięcej statków, otwarte są sezonowe restauracje, kawiarnie i miejsca noclegowe, a długie szwedzkie dni pozwalają spędzić na wyspach naprawdę dużo czasu.
Ale archipelag nie znika po zakończeniu lata.
Jesienią robi się spokojniej, zimą krajobraz jest zupełnie inny, a wiosną wyspy powoli budzą się do życia. Część połączeń działa przez cały rok, podobnie jak niektóre hotele i restauracje.
Jeśli jednak jedziesz pierwszy raz i zależy Ci na dużym wyborze połączeń oraz łatwym island hoppingu, lato będzie najprostszym okresem.
Allemansrätten – blisko natury po szwedzku
Podczas podróży po archipelagu możesz spotkać się również z jednym z ważniejszych szwedzkich pojęć:
allemansrätten – prawo powszechnego dostępu do natury.
Pozwala ono korzystać z natury w bardzo szerokim zakresie, ale wiąże się również z odpowiedzialnością. Trzeba szanować przyrodę, mieszkańców, prywatność i obowiązujące na danym obszarze ograniczenia.
Na terenach chronionych mogą obowiązywać dodatkowe zasady.
To dobry przykład szwedzkiego podejścia do natury: dużo wolności, ale również dużo odpowiedzialności.
Poznawaj Szwecję razem z Pluggis®
Język dużo łatwiej zapamiętać, kiedy za słowami kryje się konkretne miejsce, zwyczaj albo doświadczenie.
Skärgård, brygga, stuga, färja – to nie są tylko słówka do nauczenia się z listy. W Szwecji spotkasz je na rozkładach, znakach, w rozmowach o wakacjach i planach na weekend.
Na naszych kursach szwedzkiego stawiamy właśnie na taki codzienny język i autentyczne materiały, żeby uczyć nie tylko tego, jak zbudować poprawne zdanie, ale również jak naprawdę funkcjonować ze szwedzkim na co dzień.
Przeczytaj również
- Raukar na Gotlandii – co zobaczyć na najbardziej niezwykłej wyspie Szwecji?
- Smultronställe – co oznacza to szwedzkie słowo?
- Kräftskiva – dlaczego Szwedzi urządzają przyjęcia z rakami?
- Midsommar w Szwecji – dlaczego Szwedzi tańczą wokół słupa i jedzą truskawki?
- Falukorv – szwedzka kiełbasa, którą zna każdy Szwed
