Czas przeszły w norweskim (preteritum) – zasady, odmiana i przykłady

Jeg jobber i dag. – Pracuję dzisiaj.

Jeg jobbet i går. – Pracowałam wczoraj.

Widzisz różnicę?

W pierwszym zdaniu używamy czasu teraźniejszego presens, a w drugim – czasu przeszłego preteritum.

Jeśli uczysz się norweskiego, preteritum przyda Ci się bardzo szybko. Dzięki niemu opowiesz, co robiłeś wczoraj, jak minął Ci weekend, gdzie mieszkałeś wcześniej albo co wydarzyło się podczas ostatnich wakacji.

Dobra wiadomość? W języku norweskim czasowniki nie odmieniają się przez osoby. Ta sama forma czasu przeszłego występuje przy jeg, du, han, hun i vi.

Trzeba jednak poznać kilka sposobów tworzenia czasu przeszłego. Niektóre czasowniki otrzymują końcówki -et, -te, -delub -dde, a inne mają formy nieregularne.

Na przykład:

å gå → gikk – iść → poszedł

å se → så – widzieć → widział

å være → var – być → był

W tym artykule pokażę Ci, jak tworzyć czas przeszły w norweskim, jak odmieniać czasowniki regularne i nieregularne oraz kiedy używać preteritum zamiast presens perfektum.

Wszystkie przykłady dotyczą odmiany bokmål.

Co to jest preteritum w języku norweskim?

Preteritum to norweski czas przeszły prosty.

Używamy go przede wszystkim wtedy, gdy opowiadamy o wydarzeniach, czynnościach i stanach z przeszłości.

Na przykład:

Jeg bodde i Oslo før.
Mieszkałam wcześniej w Oslo.

Hun kjøpte en ny sykkel i går.
Ona kupiła wczoraj nowy rower.

Vi så en film i helgen.
Obejrzeliśmy film w weekend.

Han var trøtt etter jobb.
On był zmęczony po pracy.

Czas preteritum pozwala również opowiadać historie i opisywać dawne zwyczaje.

Da jeg var liten, spilte jeg fotball hver dag.
Kiedy byłam mała, codziennie grałam w piłkę nożną.

Warto pamiętać, że norweski czasownik nie wskazuje rodzaju osoby wykonującej czynność.

Jeg jobbet może oznaczać zarówno „pracowałam”, jak i „pracowałem”.

Presens a preteritum – czas teraźniejszy i przeszły

Zanim przejdziemy do zasad odmiany, porównajmy kilka czasowników w czasie teraźniejszym i przeszłym.

Bezokolicznik	Presens	Preteritum	Znaczenie
å jobbe	jobber	jobbet	pracować
å snakke	snakker	snakket	rozmawiać
å kjøpe	kjøper	kjøpte	kupować
å lese	leser	leste	czytać
å ringe	ringer	ringte	dzwonić
å bo	bor	bodde	mieszkać
å gå	går	gikk	iść
å se	ser	så	widzieć
å være	er	var	być

Porównaj:

Jeg bor i Norge.
Mieszkam w Norwegii.

Jeg bodde i Norge.
Mieszkałam w Norwegii.

Albo:

Vi spiser middag.
Jemy obiad.

Vi spiste middag.
Jedliśmy obiad.

Nie wszystkie czasowniki tworzą preteritum w taki sam sposób. Dlatego przyjrzyjmy się najważniejszym wzorcom odmiany.

Jak tworzyć czas przeszły w norweskim?

Norweskie czasowniki możemy podzielić na dwie główne grupy:

• czasowniki regularne (svake verb), które tworzą czas przeszły według określonych wzorców,
• czasowniki mocne i nieregularne (sterke og uregelrette verb), których formy trzeba zapamiętać.

W przypadku czasowników regularnych najczęściej spotkasz końcówki:

-et, -te, -de oraz -dde.

Wzorzec	Bezokolicznik	Preteritum
-et	å jobbe	jobbet
-te	å kjøpe	kjøpte
-de	å leve	levde
-dde	å bo	bodde
nieregularny	å skrive	skrev

Ważne: w norweskim bokmål niektóre czasowniki mają więcej niż jedną poprawną formę odmiany.

Na przykład:

å kaste → kastet / kasta

å snakke → snakket / snakka

Obie formy są poprawne w bokmål. W tym artykule będziemy używać przede wszystkim form z końcówką -et, aby łatwiej było Ci zapamiętać podstawowe wzorce.

Czasowniki regularne z końcówką -ET

Jedną z najczęstszych grup stanowią czasowniki, które w czasie przeszłym otrzymują końcówkę -et.

Na przykład:

å jobbe → jobbet

å snakke → snakket

å spille → spilte

å lage → laget

å åpne → åpnet

å vente → ventet

å kaste → kastet

Zwróć uwagę, że nie każdy czasownik zakończony na -e należy do tej samej grupy. Na przykład å spille tworzy formę spilte, a nie spillet.

Tabela odmiany – końcówka -ET

Bezokolicznik	Presens	Preteritum	Znaczenie
å jobbe	jobber	jobbet	pracować
å snakke	snakker	snakket	rozmawiać
å lage	lager	laget	robić, przygotowywać
å åpne	åpner	åpnet	otwierać
å vente	venter	ventet	czekać
å kaste	kaster	kastet	rzucać
å danse	danser	danset	tańczyć
å vaske	vasker	vasket	myć, prać

Przykłady zdań z końcówką -ET

Jeg jobbet hele dagen i går.
Pracowałam wczoraj cały dzień.

Vi snakket norsk på kurset.
Rozmawialiśmy po norwesku na kursie.

Hun laget middag i går kveld.
Ona przygotowała kolację wczoraj wieczorem.

Jeg vasket klær på lørdag.
Prałam ubrania w sobotę.

Han åpnet vinduet.
On otworzył okno.

Vi ventet på bussen.
Czekaliśmy na autobus.

Warto zapamiętać konstrukcję:

å vente på – czekać na.

Na przykład:

Jeg ventet på deg.
Czekałam na Ciebie.

Czasowniki regularne z końcówką -TE

Kolejna grupa czasowników tworzy czas przeszły za pomocą końcówki -te.

Na przykład:

å kjøpe → kjøpte

å lese → leste

å spise → spiste

å ringe → ringte

å tenke → tenkte

å lære → lærte

Tabela odmiany – końcówka -TE

Bezokolicznik	Presens	Preteritum	Znaczenie
å kjøpe	kjøper	kjøpte	kupować
å lese	leser	leste	czytać
å spise	spiser	spiste	jeść
å ringe	ringer	ringte	dzwonić
å tenke	tenker	tenkte	myśleć
å lære	lærer	lærte	uczyć się
å spille	spiller	spilte	grać
å reise	reiser	reiste	podróżować

Przykłady zdań z końcówką -TE

Jeg kjøpte en ny jakke i går.
Kupiłam wczoraj nową kurtkę.

Hun leste en bok i helgen.
Ona czytała książkę w weekend.

Vi spiste på en restaurant.
Jedliśmy w restauracji.

Jeg ringte mamma i går kveld.
Zadzwoniłam do mamy wczoraj wieczorem.

Han lærte norsk på skolen.
On uczył się norweskiego w szkole.

Vi reiste til Sverige i fjor.
Pojechaliśmy do Szwecji w zeszłym roku.

Warto zapamiętać:

i fjor – w zeszłym roku.

Czasowniki regularne z końcówką -DE

Niektóre czasowniki tworzą preteritum za pomocą końcówki -de.

Przykłady:

Bezokolicznik	Presens	Preteritum	Znaczenie
å leve	lever	levde	żyć
å prøve	prøver	prøvde	próbować
å kreve	krever	krevde	wymagać, żądać
å høre	hører	hørte	słyszeć
å gjøre	gjør	gjorde	robić

Ważne: nie wszystkie czasowniki z podobnie wyglądającym bezokolicznikiem tworzą preteritum z końcówką -de. Na przykład å høre → hørte, a å gjøre → gjorde jest czasownikiem nieregularnym.

Przykłady zdań

Jeg levde i utlandet i flere år.
Żyłam za granicą przez kilka lat.

Hun prøvde å lære norsk.
Ona próbowała nauczyć się norweskiego.

Jobben krevde mye tid.
Ta praca wymagała dużo czasu.

Zwróć uwagę na konstrukcję:

å prøve å + bezokolicznik

Na przykład:

Jeg prøvde å forstå.
Próbowałam zrozumieć.

Czasowniki regularne z końcówką -DDE

Kolejna grupa obejmuje między innymi krótkie czasowniki, których temat kończy się na samogłoskę.

W czasie przeszłym często otrzymują końcówkę -dde.

Przykłady:

Bezokolicznik	Presens	Preteritum	Znaczenie
å bo	bor	bodde	mieszkać
å tro	tror	trodde	wierzyć, sądzić
å nå	når	nådde	osiągać, docierać
å sy	syr	sydde	szyć
å skje	skjer	skjedde	wydarzać się

Przykłady zdań z końcówką -DDE

Jeg bodde i Bergen før.
Mieszkałam wcześniej w Bergen.

Jeg trodde at du var hjemme.
Myślałam, że jesteś w domu.

Vi nådde målet vårt.
Osiągnęliśmy nasz cel.

Bestemoren min sydde en kjole.
Moja babcia uszyła sukienkę.

Hva skjedde i går?
Co wydarzyło się wczoraj?

Ostatnie pytanie jest szczególnie przydatne:

Hva skjedde? – Co się stało?

Możesz usłyszeć je w wielu codziennych sytuacjach.

Czasowniki nieregularne w norweskim czasie przeszłym

Nie wszystkie czasowniki tworzą preteritum przez dodanie regularnej końcówki.

Wiele bardzo często używanych czasowników ma nieregularne formy przeszłe.

Niektóre zmieniają samogłoskę:

å skrive → skrev

å drikke → drakk

å finne → fant

Inne mają formy, których nie da się łatwo przewidzieć:

å gå → gikk

å være → var

å få → fikk

Najważniejsze czasowniki nieregularne w preteritum

Bezokolicznik	Presens	Preteritum	Znaczenie
å være	er	var	być
å ha	har	hadde	mieć
å gå	går	gikk	iść
å komme	kommer	kom	przychodzić, przyjeżdżać
å se	ser	så	widzieć
å få	får	fikk	dostawać
å ta	tar	tok	brać
å gi	gir	ga / gav	dawać
å skrive	skriver	skrev	pisać
å drikke	drikker	drakk	pić
å finne	finner	fant	znajdować
å bli	blir	ble	stawać się, zostać
å si	sier	sa	mówić, powiedzieć
å gjøre	gjør	gjorde	robić
å vite	vet	visste	wiedzieć
å sove	sover	sov	spać
å sitte	sitter	satt	siedzieć
å stå	står	sto / stod	stać

W bokmål część czasowników ma wariantywne formy, na przykład ga/gav czy sto/stod.

Przykłady zdań z czasownikami nieregularnymi

Jeg var hjemme i går.
Byłam wczoraj w domu.

Vi gikk på kino på lørdag.
Poszliśmy do kina w sobotę.

Hun kom for sent på jobb.
Ona spóźniła się do pracy.

Jeg så en god film i går kveld.
Obejrzałam dobry film wczoraj wieczorem.

Han fikk en gave til bursdagen sin.
On dostał prezent na urodziny.

Vi drakk kaffe sammen.
Piliśmy razem kawę.

Jeg skrev en melding til vennen min.
Napisałam wiadomość do swojego przyjaciela.

Barna sov hele natten.
Dzieci spały całą noc.

Czasowniki nieregularne warto powtarzać regularnie, ponieważ pojawiają się w codziennym norweskim wyjątkowo często.

Czas przeszły czasowników modalnych po norwesku

W codziennych rozmowach bardzo często używamy czasowników modalnych, takich jak kan, vil, skal czy må.

W czasie przeszłym również zmieniają one swoją formę.

Bezokolicznik	Presens	Preteritum	Znaczenie
å kunne	kan	kunne	móc, potrafić
å ville	vil	ville	chcieć
å skulle	skal	skulle	mieć coś zrobić
å måtte	må	måtte	musieć
å burde	bør	burde	powinien

Przykłady:

Jeg kunne ikke komme i går.
Nie mogłam wczoraj przyjść.

Vi skulle møtes klokka seks.
Mieliśmy spotkać się o szóstej.

Hun ville lære norsk.
Ona chciała uczyć się norweskiego.

Jeg måtte gå tidlig hjem.
Musiałam wcześniej wrócić do domu.

Han burde ha ringt.
Powinien był zadzwonić.

Po czasownikach modalnych kolejny czasownik występuje zwykle w bezokoliczniku bez å.

Na przykład:

Jeg kunne ikke sove.
Nie mogłam spać.

Nie:

Jeg kunne ikke å sove.

Jak tworzyć przeczenia w preteritum?

W języku norweskim przeczenie ikke oznacza „nie”.

W typowym zdaniu oznajmującym stawiamy je po czasowniku w formie osobowej.

Porównaj:

Jeg jobbet i går.
Pracowałam wczoraj.

Jeg jobbet ikke i går.
Nie pracowałam wczoraj.

Kolejne przykłady:

Hun kom ikke på festen.
Ona nie przyszła na imprezę.

Vi så ikke filmen.
Nie obejrzeliśmy filmu.

Jeg hadde ikke tid.
Nie miałam czasu.

Han kunne ikke finne nøklene sine.
On nie mógł znaleźć swoich kluczy.

Najprostszy schemat wygląda tak:

Podmiot + czasownik w preteritum + ikke + reszta zdania

Na przykład:

Jeg spiste ikke frokost.
Nie jadłam śniadania.

Pamiętaj jednak, że ten schemat dotyczy typowego zdania głównego. W zdaniach podrzędnych miejsce przeczenia wygląda inaczej.

Jak tworzyć pytania w preteritum?

W pytaniach, na które odpowiadamy „tak” lub „nie”, czasownik stoi przed podmiotem.

Porównaj:

Du jobbet i går.
Pracowałeś wczoraj.

Jobbet du i går?
Czy pracowałeś wczoraj?

Inne przykłady:

Kjøpte du en ny telefon?
Czy kupiłeś nowy telefon?

Så du filmen i går?
Czy oglądałeś wczoraj ten film?

Var hun hjemme?
Czy ona była w domu?

Kom de i tide?
Czy oni przyszli na czas?

Pytania z wyrazami pytającymi

Jeżeli pytanie zaczyna się od wyrazu pytającego, najczęściej stosujemy schemat:

Wyraz pytający + czasownik + podmiot + reszta zdania

Na przykład:

Hva gjorde du i går?
Co robiłeś wczoraj?

Hvor bodde du før?
Gdzie wcześniej mieszkałeś?

Når kom du hjem?
Kiedy wróciłeś do domu?

Hvorfor kjøpte du den?
Dlaczego to kupiłeś?

Hvem snakket du med?
Z kim rozmawiałeś?

To bardzo przydatne pytania, które możesz wykorzystać podczas codziennych rozmów po norwesku.

Szyk zdania w preteritum – zasada V2

W języku norweskim bardzo ważna jest zasada V2, czyli czasownik w formie osobowej na drugim miejscu w zdaniu głównym.

Dotyczy to również czasu przeszłego.

Porównaj:

Jeg jobbet i går.
Pracowałam wczoraj.

I går jobbet jeg.
Wczoraj pracowałam.

W drugim zdaniu zaczynamy od określenia czasu i går, dlatego czasownik jobbet musi pojawić się przed podmiotem jeg.

Kolejne przykłady:

På lørdag møtte jeg vennene mine.
W sobotę spotkałam się ze znajomymi.

I fjor bodde vi i Oslo.
W zeszłym roku mieszkaliśmy w Oslo.

Om kvelden så hun på TV.
Wieczorem ona oglądała telewizję.

Niepoprawnie:

I går jeg jobbet.

Poprawnie:

I går jobbet jeg.

To jedna z najważniejszych zasad norweskiego szyku zdania.

Kiedy używamy czasu preteritum?

1. Kiedy mówimy o zakończonych wydarzeniach

Jeg kjøpte en ny sykkel i går.
Kupiłam wczoraj nowy rower.

Vi besøkte vennene våre i helgen.
Odwiedziliśmy znajomych w weekend.

2. Kiedy opisujemy dawne zwyczaje

Da jeg var liten, spilte jeg fotball hver dag.
Kiedy byłam mała, codziennie grałam w piłkę nożną.

Jeg drakk mye kaffe da jeg studerte.
Piłam dużo kawy, kiedy studiowałam.

3. Kiedy opowiadamy historię

Jeg våknet klokka sju, spiste frokost og dro på jobb.
Obudziłam się o siódmej, zjadłam śniadanie i pojechałam do pracy.

W jednym zdaniu możemy użyć kilku czasowników w preteritum, aby opowiedzieć wydarzenia w kolejności.

4. Kiedy mówimy o dawnych stanach i sytuacjach

Jeg bodde i Trondheim i tre år.
Mieszkałam w Trondheim przez trzy lata.

Han var veldig sjenert som barn.
On był bardzo nieśmiały jako dziecko.

Określenia czasu często używane z preteritum

W zdaniach w czasie przeszłym często pojawiają się słowa wskazujące, kiedy coś się wydarzyło.

Norweski	Polski
i går	wczoraj
i forgårs	przedwczoraj
i går kveld	wczoraj wieczorem
i helgen	w weekend
forrige uke	w zeszłym tygodniu
forrige måned	w zeszłym miesiącu
i fjor	w zeszłym roku
i fjor sommer	zeszłego lata
for to dager siden	dwa dni temu
for en uke siden	tydzień temu
den gangen	wtedy, w tamtych czasach
da jeg var liten	kiedy byłam mała

Przykłady:

Jeg ringte mamma i går.
Zadzwoniłam wczoraj do mamy.

Vi var i Sverige i fjor sommer.
Byliśmy w Szwecji zeszłego lata.

Han flyttet til Norge for tre år siden.
On przeprowadził się do Norwegii trzy lata temu.

Jeg lærte norsk da jeg bodde i Bergen.
Uczyłam się norweskiego, kiedy mieszkałam w Bergen.

Zapamiętaj szczególnie konstrukcję:

for + okres czasu + siden

Na przykład:

for to dager siden – dwa dni temu,

for fem år siden – pięć lat temu.

Preteritum a presens perfektum – jaka jest różnica?

W języku norweskim istnieje również czas przeszły złożony presens perfektum, nazywany też po prostu perfektum.

Tworzymy go najczęściej za pomocą:

har + perfektum partisipp

Na przykład:

Jeg har jobbet.
Pracowałam / Pracowałem.

Jeg har spist.
Zjadłam / Zjadłem.

Jeg har sett filmen.
Widziałam ten film.

Czym różni się od preteritum?

Preteritum koncentruje się na wydarzeniu lub sytuacji w przeszłości.

Presens perfektum często podkreśla związek przeszłości z teraźniejszością – na przykład doświadczenie, rezultat albo sytuację, która nadal trwa.

Porównaj:

Preteritum	Presens perfektum
Jeg spiste frokost klokka åtte.	Jeg har spist frokost.
Zjadłam śniadanie o ósmej.	Zjadłam już śniadanie.
Jeg bodde i Norge i tre år.	Jeg har bodd i Norge i tre år.
Mieszkałam w Norwegii przez trzy lata.	Mieszkam w Norwegii od trzech lat.
Jeg så filmen i går.	Jeg har sett filmen.
Obejrzałam film wczoraj.	Widziałam ten film.

Czy można używać presens perfektum z i går?

W standardowym norweskim, gdy mówimy o zakończonym wydarzeniu z wczoraj, zwykle używamy preteritum.

Poprawnie:

Jeg kjøpte en bok i går.
Kupiłam wczoraj książkę.

Niepoprawnie w tym znaczeniu:

Jeg har kjøpt en bok i går.

Podobnie:

Vi var i Danmark i fjor.
Byliśmy w Danii w zeszłym roku.

Określenia takie jak i går, i fjor czy for to dager siden wskazują na zamknięty moment przeszłości, dlatego naturalnie łączą się z preteritum.

Najczęstsze błędy w norweskim preteritum

Błąd 1: Dodawanie -ET do każdego czasownika

Niepoprawnie:

Jeg kjøpet en bil.

Poprawnie:

Jeg kjøpte en bil.
Kupiłam samochód.

Czasownik å kjøpe tworzy czas przeszły kjøpte.

Błąd 2: Regularna odmiana czasowników nieregularnych

Niepoprawnie:

Jeg gådde hjem.

Poprawnie:

Jeg gikk hjem.
Poszłam do domu.

Podobnie:

å se → så

å få → fikk

å være → var

Błąd 3: Niepoprawne miejsce przeczenia

Niepoprawnie:

Jeg ikke jobbet i går.

Poprawnie:

Jeg jobbet ikke i går.
Nie pracowałam wczoraj.

W zwykłym zdaniu głównym przeczenie ikke stoi po czasowniku w formie osobowej.

Błąd 4: Zapominanie o zasadzie V2

Niepoprawnie:

I går jeg møtte en venn.

Poprawnie:

I går møtte jeg en venn.
Wczoraj spotkałam przyjaciela.

Jeżeli zdanie zaczyna się od określenia czasu, czasownik w formie osobowej nadal zajmuje drugie miejsce.

Błąd 5: Mylenie preteritum i presens perfektum

Jeg bodde i Norge i to år.
Mieszkałam w Norwegii przez dwa lata.

Jeg har bodd i Norge i to år.
Mieszkam w Norwegii od dwóch lat.

Pierwsze zdanie wskazuje na zakończony okres mieszkania.

Drugie oznacza, że sytuacja nadal trwa.

Jak skutecznie zapamiętać preteritum?

Najlepiej uczyć się czasowników od razu w trzech formach:

Bezokolicznik – presens – preteritum

Na przykład:

å jobbe – jobber – jobbet

å kjøpe – kjøper – kjøpte

å ringe – ringer – ringte

å bo – bor – bodde

å skrive – skriver – skrev

å gå – går – gikk

Dzięki temu od początku zapamiętujesz nie tylko znaczenie czasownika, ale również jego odmianę.

Warto też porównywać zdania w czasie teraźniejszym i przeszłym.

Jeg jobber i dag.
Pracuję dzisiaj.

Jeg jobbet i går.
Pracowałam wczoraj.

Jeg jobber ikke i dag.
Nie pracuję dzisiaj.

Jeg jobbet ikke i går.
Nie pracowałam wczoraj.

Możesz również regularnie opowiadać po norwesku, co robiłeś poprzedniego dnia.

Na przykład:

I går våknet jeg klokka sju. Jeg spiste frokost, drakk kaffe og dro på jobb. Om kvelden møtte jeg en venn, og vi så en film.

Wczoraj obudziłam się o siódmej. Zjadłam śniadanie, wypiłam kawę i pojechałam do pracy. Wieczorem spotkałam się z przyjacielem i obejrzeliśmy film.

Takie krótkie historie pomagają utrwalać formy czasowników i naturalny szyk norweskich zdań.

Znasz już preteritum. A może pora zacząć używać go w prawdziwych rozmowach?

Gikk, så, kjøpte, hadde… Te formy wyglądają znajomo, kiedy czytasz tabelkę, ale co się dzieje, gdy ktoś pyta Cię nagle: Hva gjorde du i helgen? – Co robiłeś w weekend?

Jeśli chcesz, żeby norweskie czasowniki przestały być tylko czymś, czego uczysz się na pamięć, a zaczęły naturalnie pojawiać się w Twoich wypowiedziach, zapraszamy Cię na kursy norweskiego z lektorem w Pluggis®!

Na zajęciach w miłej, swobodnej atmosferze wykorzystujesz nowo poznane konstrukcje w praktyce. Opowiadasz o swoim weekendzie, wspominasz ostatnie wakacje, dzielisz się doświadczeniami i ćwiczysz rozmowy, które naprawdę mogą Ci się przydać w Norwegii.

Nie chodzi o to, żeby każde zdanie od razu było idealne. Chodzi o to, żeby mówić coraz więcej, próbować nowych konstrukcji i nabierać pewności siebie – z pomocą lektora, który wspiera Cię na każdym etapie.

W Pluggis® możesz wybrać zajęcia grupowe, jeśli lubisz uczyć się i rozmawiać z innymi, albo zajęcia indywidualne, jeśli wolisz pracować we własnym tempie.

Bo gramatyka jest najfajniejsza wtedy, kiedy wreszcie możesz jej używać, a nie tylko o niej czytać! 💛

Sprawdź kursy norweskiego z lektorem w Pluggis® i zacznij mówić pewniej!