Ciemny chleb żytni, śledź, jajko, krewetki, rostbef, ziemniaki i dodatki ułożone tak, że zwykła kanapka zaczyna przypominać małe danie. Smørrebrød to jeden z najbardziej charakterystycznych elementów duńskiej kuchni. Skąd wzięła się ta tradycja, jakie smørrebrød jedzą Duńczycy i dlaczego nie każdą duńską kanapkę można nazwać smørrebrød?
Co to jest smørrebrød?
Jeśli podczas pobytu w Danii zajrzysz do tradycyjnej restauracji w porze lunchu, istnieje duża szansa, że w menu zobaczysz smørrebrød.
Najprościej można opisać je jako duńskie otwarte kanapki – kromkę pieczywa z dodatkami, bez drugiej kromki przykrywającej całość.
Taki opis nie oddaje jednak do końca tego, czym smørrebrød jest dla Duńczyków.
Tradycyjne smørrebrød może być niewielkim, starannie skomponowanym daniem. Na kromce chleba pojawiają się ryby, mięso, jajka, ziemniaki, sosy, świeże zioła, cebula czy marynowane warzywa. Poszczególne składniki nie są przypadkowe – istnieją klasyczne połączenia, które od lat pojawiają się w duńskiej kuchni.
Smørrebrød może być proste i domowe, ale istnieją również restauracje specjalizujące się właśnie w tych kanapkach, gdzie wyglądają one niemal jak małe kulinarne dzieła sztuki.
Co oznacza słowo smørrebrød?
Nazwa jest znacznie prostsza, niż mogłoby się wydawać:
smør – masło
brød – chleb
Dosłownie smørrebrød oznacza więc „chleb z masłem”.
Współczesne smørrebrød może być oczywiście znacznie bardziej rozbudowane niż kromka chleba posmarowana masłem.
I właśnie tutaj robi się ciekawie, ponieważ dzisiejsze eleganckie duńskie kanapki mają bardzo praktyczne korzenie.
Skąd wzięło się smørrebrød?
Historia smørrebrød jest związana z codziennym jedzeniem, a nie z wykwintnymi restauracjami.
W XIX wieku otwarte kanapki stały się praktycznym posiłkiem zabieranym do pracy. Kromka ciemnego chleba żytniego mogła zostać posmarowana masłem, a następnie uzupełniona tym, co akurat było dostępne – na przykład mięsem, rybą czy innymi pozostałościami z posiłków.
Taki lunch był łatwy do przygotowania, sycący i można było zabrać go ze sobą.
Z czasem smørrebrød zaczęło się zmieniać. Z prostego jedzenia codziennego wykształciła się cała tradycja kulinarna, a w Kopenhadze zaczęły powstawać miejsca specjalizujące się w coraz bardziej rozbudowanych wersjach otwartych kanapek.
Dzisiaj smørrebrød funkcjonuje więc na kilku poziomach. Może kojarzyć się z prostym duńskim lunchem, ale może też pojawić się w restauracji w bardzo eleganckiej formie.
Rugbrød – podstawa klasycznego smørrebrød
Trudno mówić o smørrebrød bez wspomnienia o rugbrød, czyli duńskim chlebie żytnim.
Jest ciemny, zwarty, sycący i często pełen ziaren. Dla wielu osób przyjeżdżających do Danii jego smak i konsystencja są jednym z pierwszych kulinarnych zaskoczeń.
To właśnie rugbrød jest tradycyjną bazą wielu rodzajów smørrebrød.
Nie oznacza to jednak, że absolutnie każde smørrebrød musi być podane na ciemnym chlebie. Przy niektórych kompozycjach spotkasz również jasne pieczywo.
Rodzaj pieczywa jest częścią całej kompozycji – podobnie jak to, co znajdzie się na wierzchu.
Jakie smørrebrød jedzą Duńczycy?
I tutaj zaczyna się najlepsza część, ponieważ wariantów jest naprawdę dużo.
Smørrebrød ze śledziem
Sild, czyli śledź, to jeden z najbardziej klasycznych dodatków.
Może być marynowany na różne sposoby i podawany między innymi z cebulą, kaparami, koperkiem czy innymi dodatkami.
Dla osoby z Polski sam śledź nie jest oczywiście żadnym kulinarnym szokiem. Ciekawy jest raczej sposób podania i miejsce, jakie zajmuje w tradycyjnym duńskim lunchu.
Æg og rejer
Bardzo charakterystyczne połączenie to jajko i krewetki.
Do tego mogą pojawić się majonez, cytryna, zioła czy inne dodatki.
To jeden z przykładów pokazujących, że smørrebrød nie jest po prostu kromką chleba z jednym plasterkiem sera. Dodatki tworzą całą kompozycję.
Roastbeef
Kolejny klasyk to smørrebrød z rostbefem.
Może być podawane między innymi z remuladą, prażoną cebulką, chrzanem czy piklami.
Leverpostej
Bardzo duńskim elementem codziennej kuchni jest również leverpostej, czyli pasztet z wątróbki.
W wersji smørrebrød może pojawiać się z dodatkami, które dla osoby nieznającej duńskiej kuchni nie zawsze będą oczywistym połączeniem.
Kartoffelmad
Tak, ziemniaki również mogą trafić na kanapkę.
Kartoffelmad to pieczywo z gotowanymi ziemniakami i dodatkami, na przykład majonezem, cebulą, szczypiorkiem czy rzodkiewką.
Dla mnie właśnie takie połączenia są najciekawsze podczas poznawania skandynawskiej kuchni – produkty są często bardzo proste, ale sposób ich zestawienia jest charakterystyczny dla danego kraju.
Dyrlægens natmad – „nocna przekąska weterynarza”
Jedną z najbardziej charakterystycznych nazw w świecie smørrebrød jest:
Dyrlægens natmad.
Dosłownie oznacza to „nocną przekąskę weterynarza”.
Tradycyjnie na kanapce pojawiają się między innymi leverpostej oraz mięsne dodatki.
Sama nazwa ma swoją historię i jest związana z kopenhaską tradycją smørrebrød. To świetny przykład tego, że poszczególne kanapki mogą mieć nie tylko określony zestaw składników, ale również własne nazwy i historie.
I właśnie to odróżnia kulturę smørrebrød od zwykłego „położę coś na chlebie”.
Smørrebrød to nie to samo co madpakke
Te dwa elementy duńskiej kultury jedzenia łatwo ze sobą pomieszać.
Madpakke to posiłek przygotowany w domu i zabrany ze sobą, najczęściej do pracy albo szkoły. Bardzo często składa się właśnie z pieczywa z różnymi dodatkami.
Smørrebrød natomiast ma swoją własną tradycję kulinarną i szczególnie kojarzy się z lunchem.
Oczywiście granica między prostą otwartą kanapką a smørrebrød nie zawsze jest sztywna. W codziennym duńskim jedzeniu pieczywo, rugbrød i różnego rodzaju pålæg, czyli dodatki na kanapkę, odgrywają po prostu bardzo dużą rolę.
Smørrebrød je się nożem i widelcem
Jeśli przed oczami masz polską kanapkę, naturalnym odruchem może być chwycenie jej w rękę.
Przy bogato udekorowanym smørrebrød szybko może się jednak okazać, że nie jest to najlepszy pomysł.
Tradycyjne restauracyjne smørrebrød je się nożem i widelcem.
Ma to zresztą sens. Jeśli na niewielkiej kromce chleba znajduje się śledź, sos, cebula, jajko, krewetki i dekoracje, próba zjedzenia wszystkiego jak zwykłego tosta mogłaby skończyć się dość spektakularnie.
Smørrebrød jest więc bardziej małym daniem na chlebie niż kanapką, którą bierzesz do ręki w drodze do pracy.
Smørrebrød i duński frokost
Smørrebrød jest mocno związane z frokost, czyli duńskim lunchem.
I tutaj mała pułapka dla osób znających inne języki skandynawskie.
Po duńsku:
morgenmad – śniadanie
frokost – lunch
Natomiast na przykład w norweskim frokost oznacza śniadanie.
W Danii frokost może być prostym codziennym posiłkiem, ale może też przybrać znacznie bardziej rozbudowaną formę, szczególnie przy różnych okazjach i spotkaniach.
Wtedy na stole może pojawić się wiele rodzajów smørrebrød i dodatków.
Czy istnieje kolejność jedzenia smørrebrød?
Przy bardziej tradycyjnym duńskim lunchu znaczenie może mieć również kolejność.
Zwyczajowo zaczyna się od ryb, szczególnie śledzia. Następnie można przejść do innych ryb, mięsa i kolejnych bardziej treściwych propozycji.
Nie jest więc tak, że wszystkie kanapki są po prostu przypadkowo ustawione na stole i zaczynamy od tej, która wygląda najlepiej.
W bardziej tradycyjnym wydaniu smørrebrød ma swoje zwyczaje i rytuały – i właśnie to czyni je tak ciekawym elementem duńskiej kultury.
Smørrebrød i świątecznym julefrokost
Smørrebrød warto też znać w kontekście julefrokost, czyli duńskich przedświątecznych i świątecznych spotkań przy jedzeniu.
Julefrokost organizuje się między innymi w gronie rodziny, przyjaciół czy współpracowników. Stół może być wtedy zastawiony różnymi zimnymi i ciepłymi daniami, a pieczywo oraz typowe dodatki związane z duńskim frokost zajmują w tym wszystkim ważne miejsce.
To pokazuje, że smørrebrød nie jest wyłącznie turystyczną atrakcją, którą zamawia się podczas weekendu w Kopenhadze. Jest częścią znacznie szerszej duńskiej kultury jedzenia.
Od robotniczego lunchu do restauracji w Kopenhadze
I chyba właśnie historia smørrebrød jest w nim najciekawsza.
Z jednej strony mamy bardzo prostą ideę: kromka chleba i to, co można na niej położyć.
Z drugiej – wokół tej kromki powstała cała tradycja.
Istnieją klasyczne kombinacje składników, określone sposoby podawania, specjalizujące się w smørrebrød restauracje, a niektóre kanapki mają nawet własne nazwy.
Dlatego podczas wizyty w Danii zdecydowanie warto spróbować smørrebrød nie tylko po to, żeby „odhaczyć” kolejne tradycyjne danie.
To po prostu bardzo dobry sposób na poznanie kawałka duńskiej kultury.
Poznawaj Danię razem z Pluggis®
Język znacznie łatwiej zrozumieć, kiedy poznaje się również ludzi, zwyczaje i kulturę kraju, w którym jest używany.
Dlatego w Pluggis® nie uczymy duńskiego w oderwaniu od prawdziwego życia. W naszych materiałach pojawiają się autentyczne nagrania i tematy związane z codziennością w Danii, dzięki czemu przy okazji nauki języka możesz lepiej poznawać sam kraj.
Jeśli interesuje Cię Dania i chcesz zacząć uczyć się języka, możesz sprawdzić nasze kursy duńskiego z lektorem oraz Bank Duńskich Słów.
Przeczytaj również
- Drømmekage – duńskie ciasto marzeń z kokosem
- Hygge – co naprawdę oznacza duńskie hygge?
- Pålægschokolade – dlaczego Duńczycy jedzą czekoladę na chlebie?
- Hygge – co naprawdę oznacza duńskie hygge?
- Jak nauczyć się duńskiego? Praktyczny przewodnik od podstaw
- 7 najlepszych seriali do nauki duńskiego
- Podstawowe zwroty po duńsku – przedstawianie się i pierwsza rozmowa
