Skip to content

Perfekt w szwedzkim – jak tworzyć presens perfekt? Zasady i przykłady

Jag åt frukost klockan åtta. – Zjadłam śniadanie o ósmej.

Jag har ätit frukost. – Zjadłam już śniadanie.

Oba zdania mówią o przeszłości, ale w języku szwedzkim używamy w nich dwóch różnych czasów.

Pierwsze zdanie jest w czasie preteritum, czyli czasie przeszłym prostym.

Drugie wykorzystuje perfekt, nazywany również presens perfekt – czas przeszły złożony.

Jeśli uczysz się szwedzkiego, szybko spotkasz konstrukcje takie jak:

Jag har varit i Sverige. – Byłam w Szwecji.

Hon har köpt en ny bil. – Ona kupiła nowy samochód.

Vi har bott här i fem år. – Mieszkamy tutaj od pięciu lat.

Na początku mogą wydawać się nieco skomplikowane, ponieważ składają się z dwóch elementów. Kiedy jednak poznasz podstawowy schemat i nauczysz się tworzyć supinum, wszystko zacznie układać się w logiczną całość.

W tym artykule pokażę Ci, jak tworzyć perfekt po szwedzku, kiedy go używać, jak odmieniać czasowniki i czym różni się od preteritum.

Co to jest perfekt w języku szwedzkim?

Perfekt to szwedzki czas przeszły złożony, który bardzo często opisuje wydarzenia z przeszłości mające związek z teraźniejszością.

Możemy używać go między innymi wtedy, gdy:

  • mówimy o swoich doświadczeniach,
  • informujemy, że coś już się wydarzyło,
  • opisujemy rezultat wcześniejszej czynności,
  • mówimy o sytuacji, która rozpoczęła się w przeszłości i nadal trwa.

W języku angielskim podobną funkcję pełni czas present perfect.

Na przykład:

Jag har läst boken.
Przeczytałam tę książkę.

Hon har tappat sina nycklar.
Ona zgubiła klucze.

Vi har jobbat här i tre år.
Pracujemy tutaj od trzech lat.

Zauważ, że w języku polskim pierwsze dwa zdania tłumaczymy za pomocą czasu przeszłego, natomiast trzecie – czasu teraźniejszego.

Dlatego nie warto tłumaczyć szwedzkiego perfekt słowo po słowie. Znacznie ważniejsze jest zrozumienie, kiedy Szwedzi używają tej konstrukcji.

Jak tworzyć perfekt po szwedzku?

Najważniejszy schemat wygląda następująco:

har + supinum

Czyli:

czasownik posiłkowy har + specjalna forma czasownika nazywana supinum

Na przykład:

Jag har jobbat.
Pracowałam / Pracowałem.

Du har ätit.
Zjadłaś / Zjadłeś.

Hon har läst.
Ona przeczytała.

Vi har köpt en bil.
Kupiliśmy samochód.

Czasownik har pozostaje taki sam przy wszystkich osobach.

OsobaPerfektZnaczenie
jagjag har ätitzjadłam / zjadłem
dudu har ätitzjadłaś / zjadłeś
hanhan har ätiton zjadł
honhon har ätitona zjadła
vivi har ätitzjedliśmy
nini har ätitzjedliście
dede har ätitoni zjedli

Nie musisz więc zapamiętywać osobnych form czasownika dla każdej osoby.

Musisz natomiast wiedzieć, jak utworzyć supinum.

Co to jest supinum w języku szwedzkim?

Supinum to specjalna forma czasownika używana między innymi do tworzenia czasów perfekt i pluskvamperfekt.

W czasie perfekt występuje po czasowniku posiłkowym har.

Na przykład:

att jobba – har jobbat

att köpa – har köpt

att skriva – har skrivit

att gå – har gått

Ważne: supinum nie jest tym samym co preteritum.

Porównaj:

BezokolicznikPreteritumSupinum
att jobbajobbadejobbat
att köpaköpteköpt
att boboddebott
att skrivaskrevskrivit
att gågickgått

Po har używamy formy z ostatniej kolumny.

Jag har skrivit ett mejl.
Napisałam e-mail.

Nie:

Jag har skrev ett mejl.

Jak tworzyć supinum? Cztery grupy czasowników

W szwedzkiej gramatyce czasowniki dzielimy zwykle na cztery główne grupy.

Ten podział pomaga przewidywać nie tylko formy czasu preteritum, ale również supinum.

GrupaBezokolicznikPreteritumSupinum
1att jobbajobbadejobbat
2aatt ringaringderingt
2batt köpaköpteköpt
3att boboddebott
4att skrivaskrevskrivit

Przyjrzyjmy się każdej grupie.

Grupa 1 – supinum z końcówką -AT

Pierwsza grupa jest bardzo regularna.

Należą do niej między innymi czasowniki, które w czasie teraźniejszym kończą się na -ar, a w czasie przeszłym na -ade.

W supinum otrzymują końcówkę -at.

Na przykład:

att jobba – jobbade – jobbat

att prata – pratade – pratat

att laga – lagade – lagat

att städa – städade – städat

att lyssna – lyssnade – lyssnat

Tabela odmiany – grupa 1

BezokolicznikPreteritumSupinumZnaczenie
att jobbajobbadejobbatpracować
att pratapratadepratatrozmawiać
att lagalagadelagatgotować, przygotowywać
att städastädadestädatsprzątać
att lyssnalyssnadelyssnatsłuchać
att tittatittadetittatpatrzeć, oglądać
att börjabörjadebörjatzaczynać
att frågafrågadefrågatpytać

Przykłady zdań z końcówką -AT

Jag har jobbat hela dagen.
Pracowałam cały dzień.

Vi har pratat om problemet.
Rozmawialiśmy o problemie.

Hon har lagat middag.
Ona przygotowała kolację.

Jag har städat lägenheten.
Posprzątałam mieszkanie.

Han har lyssnat på den här podden.
On słuchał tego podcastu.

Vi har tittat på en film.
Obejrzeliśmy film.

Warto zapamiętać schemat:

-ar → -ade → -at

Na przykład:

jobbar → jobbade → jobbat

To jedna z najbardziej przewidywalnych grup szwedzkich czasowników.

Grupa 2 – supinum z końcówką -T

Druga grupa obejmuje wiele czasowników, które w czasie teraźniejszym kończą się na -er.

W czasie przeszłym otrzymują końcówkę -de albo -te, natomiast w supinum najczęściej kończą się na -t.

Grupa 2a – preteritum -DE, supinum -T

BezokolicznikPreteritumSupinumZnaczenie
att ringaringderingtdzwonić
att stängastängdestängtzamykać
att användaanvändeanväntużywać
att kännakändekäntznać, czuć
att fyllafylldefylltnapełniać

Przykłady:

Jag har ringt min mamma.
Zadzwoniłam do mamy.

Hon har stängt dörren.
Ona zamknęła drzwi.

Vi har använt en ordbok.
Korzystaliśmy ze słownika.

Jag har känt henne i många år.
Znam ją od wielu lat.

Grupa 2b – preteritum -TE, supinum -T

BezokolicznikPreteritumSupinumZnaczenie
att köpaköpteköptkupować
att läsalästelästczytać
att åkaåkteåktjechać
att tyckatycktetycktuważać, sądzić
att hjälpahjälptehjälptpomagać
att tänkatänktetänktmyśleć

Przykłady:

Jag har köpt en ny jacka.
Kupiłam nową kurtkę.

Hon har läst tre böcker.
Ona przeczytała trzy książki.

Vi har åkt till Göteborg.
Pojechaliśmy do Göteborga.

Jag har tänkt mycket på det.
Dużo o tym myślałam.

Han har hjälpt mig med läxorna.
On pomógł mi w zadaniach domowych.

Zwróć uwagę na formy:

köpte → köpt

läste → läst

tänkte → tänkt

W supinum znika końcowe -e z formy preteritum.

Grupa 3 – supinum z końcówką -TT

Trzecia grupa obejmuje między innymi krótkie czasowniki, których temat kończy się na samogłoskę.

W czasie przeszłym często otrzymują końcówkę -dde, a w supinum -tt.

Na przykład:

att bo – bodde – bott

att tro – trodde – trott

att må – mådde – mått

att sy – sydde – sytt

Tabela odmiany – grupa 3

BezokolicznikPreteritumSupinumZnaczenie
att boboddebottmieszkać
att trotroddetrottwierzyć, sądzić
att måmåddemåttczuć się
att sysyddesyttszyć
att nånåddenåttosiągać, docierać
att kläkläddeklättubierać

Przykłady:

Jag har bott i Sverige i tre år.
Mieszkam w Szwecji od trzech lat.

Jag har alltid trott på dig.
Zawsze w Ciebie wierzyłam.

Hon har mått dåligt den senaste tiden.
Ona ostatnio źle się czuła.

Min mormor har sytt en klänning.
Moja babcia uszyła sukienkę.

Vi har nått vårt mål.
Osiągnęliśmy nasz cel.

Warto zapamiętać szczególnie:

att bo – bor – bodde – bott

To jeden z najczęściej używanych czasowników w zdaniach z perfekt.

Grupa 4 – czasowniki mocne i nieregularne

Czwarta grupa obejmuje przede wszystkim czasowniki mocne, które często zmieniają samogłoskę w temacie.

Ich supinum zazwyczaj kończy się na -it, ale występują również inne wzorce.

Przykłady:

att skriva – skrev – skrivit

att dricka – drack – druckit

att springa – sprang – sprungit

att sjunga – sjöng – sjungit

Wiele bardzo często używanych czasowników ma jednak nieregularne formy, które trzeba zapamiętać.

Najważniejsze czasowniki nieregularne w perfekt

BezokolicznikPreteritumSupinumZnaczenie
att varavarvaritbyć
att hahadehaftmieć
att gågickgåttiść
att kommakomkommitprzychodzić, przyjeżdżać
att sesågsettwidzieć
att fåfickfåttdostawać
att tatogtagitbrać
att gegavgett / givitdawać
att skrivaskrevskrivitpisać
att drickadrackdruckitpić
att ätaåtätitjeść
att sittasattsuttitsiedzieć
att sovasovsovitspać
att springasprangsprungitbiegać
att vinnavannvunnitwygrywać
att sägasa / sadesagtmówić, powiedzieć
att göragjordegjortrobić
att vetavisstevetatwiedzieć

Obie formy gett i givit są poprawne. W codziennej szwedczyźnie bardzo często spotkasz formę gett.

Przykłady zdań z czasownikami nieregularnymi

Jag har varit i Norge många gånger.
Byłam w Norwegii wiele razy.

Vi har gått en lång promenad.
Poszliśmy na długi spacer.

Hon har kommit hem.
Ona wróciła do domu.

Jag har sett den filmen förut.
Widziałam już wcześniej ten film.

Han har fått ett nytt jobb.
On dostał nową pracę.

Vi har druckit kaffe tillsammans.
Piliśmy razem kawę.

Jag har skrivit ett mejl till min chef.
Napisałam e-mail do swojego szefa.

Barnen har sovit hela natten.
Dzieci przespały całą noc.

Czasowniki nieregularne pojawiają się w codziennym szwedzkim wyjątkowo często. Dlatego warto uczyć się ich nie tylko w tabelach, ale również w całych zdaniach.

Kiedy używamy perfekt po szwedzku?

Czas perfekt ma kilka bardzo ważnych zastosowań.

1. Kiedy mówimy o doświadczeniach życiowych

Używamy perfekt, gdy opowiadamy o tym, co wydarzyło się kiedyś w naszym życiu, ale nie wskazujemy konkretnego momentu.

Jag har varit i Sverige.
Byłam w Szwecji.

Hon har provat surströmming.
Ona próbowała surströmmingu.

Vi har besökt Stockholm flera gånger.
Odwiedziliśmy Sztokholm kilka razy.

Har du någonsin varit i Göteborg?
Czy kiedykolwiek byłeś w Göteborgu?

Bardzo przydatne jest słowo:

någonsin – kiedykolwiek.

Na przykład:

Har du någonsin provat att lära dig svenska?
Czy kiedykolwiek próbowałeś uczyć się szwedzkiego?

2. Kiedy mówimy o rezultacie wcześniejszej czynności

Perfekt pojawia się również wtedy, gdy coś wydarzyło się wcześniej, ale rezultat jest ważny teraz.

Jag har tappat mina nycklar.
Zgubiłam klucze.

Hon har köpt en ny bil.
Ona kupiła nowy samochód.

Vi har lagat middag.
Przygotowaliśmy kolację.

Han har glömt sin telefon.
On zapomniał telefonu.

W tych zdaniach nie skupiamy się przede wszystkim na tym, kiedy wydarzyła się czynność, ale na jej znaczeniu w obecnej sytuacji.

3. Kiedy sytuacja rozpoczęła się w przeszłości i nadal trwa

To jedno z najważniejszych zastosowań perfekt.

Porównaj:

Jag bodde i Sverige i tre år.
Mieszkałam w Szwecji przez trzy lata.

Jag har bott i Sverige i tre år.
Mieszkam w Szwecji od trzech lat.

Pierwsze zdanie mówi o zakończonym okresie mieszkania w Szwecji.

Drugie oznacza, że zaczęłam mieszkać w Szwecji trzy lata temu i nadal tam mieszkam.

Kolejne przykłady:

Jag har jobbat här i fem år.
Pracuję tutaj od pięciu lat.

Vi har känt varandra länge.
Znamy się od dawna.

Hon har studerat svenska i sex månader.
Ona uczy się szwedzkiego od sześciu miesięcy.

Warto zapamiętać konstrukcję:

har + supinum + i + okres czasu

Na przykład:

Jag har bott här i två år.
Mieszkam tutaj od dwóch lat.

4. Kiedy coś wydarzyło się niedawno

Czas perfekt często pojawia się z wyrazami precis, redan i ännu.

Jag har precis kommit hem.
Właśnie wróciłam do domu.

Hon har redan ätit.
Ona już zjadła.

Vi har inte sett filmen ännu.
Jeszcze nie widzieliśmy tego filmu.

Har du redan gjort läxorna?
Czy już odrobiłeś lekcje?

Określenia czasu często używane z perfekt

Niektóre wyrażenia bardzo często pojawiają się w zdaniach w czasie perfekt.

SzwedzkiPolski
redanjuż
ännujeszcze
preciswłaśnie, dopiero co
nyssprzed chwilą
någonsinkiedykolwiek
aldrignigdy
förutwcześniej, przedtem
flera gångerkilka razy
hittillsdo tej pory
på längeod dawna
sedanod, odkąd

Przykłady:

Jag har redan ätit.
Już zjadłam.

Har du någonsin varit i Stockholm?
Czy kiedykolwiek byłeś w Sztokholmie?

Jag har aldrig provat det förut.
Nigdy wcześniej tego nie próbowałam.

Vi har inte träffats på länge.
Nie widzieliśmy się od dawna.

Hon har jobbat här sedan januari.
Ona pracuje tutaj od stycznia.

Pamiętaj jednak, że same określenia czasu nie zawsze automatycznie narzucają użycie perfekt. O wyborze czasu decyduje znaczenie całego zdania.

Jak tworzyć przeczenia w perfekt?

W języku szwedzkim przeczenie inte oznacza „nie”.

W typowym zdaniu głównym w czasie perfekt stawiamy je po czasowniku posiłkowym har, a przed supinum.

Schemat:

Podmiot + har + inte + supinum

Na przykład:

Jag har inte ätit.
Nie jadłam / Nie zjadłam.

Hon har inte läst boken.
Ona nie przeczytała książki.

Vi har inte varit i Danmark.
Nie byliśmy w Danii.

Han har inte kommit hem ännu.
On jeszcze nie wrócił do domu.

Porównaj:

Jag har köpt en bil.
Kupiłam samochód.

Jag har inte köpt en bil.
Nie kupiłam samochodu.

Niepoprawnie:

Jag inte har köpt en bil.

Poprawnie:

Jag har inte köpt en bil.

Pamiętaj, że ten schemat dotyczy zwykłych zdań głównych. W zdaniach podrzędnych miejsce przeczenia wygląda inaczej.

Jak tworzyć pytania w perfekt?

W pytaniach, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”, czasownik posiłkowy har stoi przed podmiotem.

Schemat:

Har + podmiot + supinum + reszta zdania?

Przykłady:

Har du ätit?
Czy jadłeś / Czy zjadłeś?

Har hon läst boken?
Czy ona przeczytała książkę?

Har ni varit i Sverige?
Czy byliście w Szwecji?

Har han kommit hem?
Czy on wrócił do domu?

Pytania z wyrazami pytającymi

Jeżeli pytanie rozpoczyna się od słowa pytającego, najczęściej stosujemy schemat:

Wyraz pytający + har + podmiot + supinum + reszta zdania?

Na przykład:

Vad har du gjort idag?
Co dzisiaj robiłeś?

Var har du varit?
Gdzie byłeś?

Hur länge har du bott i Sverige?
Jak długo mieszkasz w Szwecji?

Varför har hon gått hem?
Dlaczego ona poszła do domu?

Vem har du pratat med?
Z kim rozmawiałeś?

To pytania, które bardzo często pojawiają się w codziennych rozmowach.

Perfekt a preteritum – jaka jest różnica?

To jedno z najczęstszych pytań osób uczących się szwedzkiego.

Oba czasy odnoszą się do przeszłości, ale nie zawsze możemy używać ich zamiennie.

Preteritum koncentruje się na wydarzeniu lub sytuacji w przeszłości.

Perfekt często łączy przeszłość z teraźniejszością – na przykład przez rezultat, doświadczenie albo sytuację, która nadal trwa.

PreteritumPerfekt
Jag åt frukost klockan åtta.Jag har ätit frukost.
Zjadłam śniadanie o ósmej.Zjadłam już śniadanie.
Jag bodde i Sverige i tre år.Jag har bott i Sverige i tre år.
Mieszkałam w Szwecji przez trzy lata.Mieszkam w Szwecji od trzech lat.
Jag såg filmen igår.Jag har sett filmen.
Obejrzałam film wczoraj.Widziałam ten film.
Hon köpte en bil förra året.Hon har köpt en bil.
Ona kupiła samochód w zeszłym roku.Ona kupiła samochód.

Czy można używać perfekt z igår?

W standardowym szwedzkim, gdy mówimy o zakończonym wydarzeniu z wczoraj, zwykle używamy preteritum.

Poprawnie:

Jag köpte en bok igår.
Kupiłam wczoraj książkę.

Niepoprawnie w tym znaczeniu:

Jag har köpt en bok igår.

Podobnie:

Vi var i Danmark förra året.
Byliśmy w Danii w zeszłym roku.

Nie:

Vi har varit i Danmark förra året.

Określenia takie jak igår, förra året czy för två dagar sedan zazwyczaj wskazują na zamknięty moment przeszłości, dlatego naturalnie łączą się z preteritum.

A co z określeniem idag?

Idag oznacza „dzisiaj”, czyli okres, który jeszcze trwa.

Dlatego w zależności od znaczenia możemy używać zarówno preteritum, jak i perfekt.

Jag åt frukost klockan åtta idag.
Zjadłam dzisiaj śniadanie o ósmej.

Jag har ätit frukost idag.
Zjadłam już dzisiaj śniadanie.

Oba zdania są poprawne, ale nieco inaczej przedstawiają wydarzenie.

Szyk zdania w perfekt – pamiętaj o zasadzie V2

W języku szwedzkim bardzo ważna jest zasada V2, czyli czasownik w formie osobowej na drugim miejscu w zdaniu głównym.

W czasie perfekt tym czasownikiem jest har.

Porównaj:

Jag har jobbat hela dagen.
Pracowałam cały dzień.

Idag har jag jobbat hela dagen.
Dzisiaj pracowałam cały dzień.

W drugim zdaniu zaczynamy od określenia czasu idag, dlatego har musi pojawić się przed podmiotem jag.

Kolejne przykłady:

Den här veckan har jag läst två böcker.
W tym tygodniu przeczytałam dwie książki.

På sistone har hon jobbat mycket.
Ostatnio ona dużo pracowała.

I år har vi rest mycket.
W tym roku dużo podróżowaliśmy.

Niepoprawnie:

Idag jag har jobbat hela dagen.

Poprawnie:

Idag har jag jobbat hela dagen.

Warto zapamiętać, że zasada V2 dotyczy czasownika posiłkowego har, a supinum pozostaje w dalszej części zdania.

Najczęstsze błędy w szwedzkim perfekt

Błąd 1: Używanie preteritum zamiast supinum

Niepoprawnie:

Jag har åt.

Poprawnie:

Jag har ätit.
Zjadłam.

Pamiętaj:

att äta – åt – ätit

Po har używamy supinum, a nie preteritum.

Błąd 2: Pomijanie czasownika posiłkowego

Niepoprawnie:

Jag ätit frukost.

Poprawnie:

Jag har ätit frukost.
Zjadłam śniadanie.

Czas perfekt tworzymy za pomocą har + supinum.

Błąd 3: Niepoprawne miejsce przeczenia

Niepoprawnie:

Jag har ätit inte.

Poprawnie:

Jag har inte ätit.
Nie jadłam.

W typowym zdaniu głównym inte stoi między har a supinum.

Błąd 4: Używanie perfekt z konkretnym zakończonym momentem przeszłości

Niepoprawnie:

Jag har sett filmen igår.

Poprawnie:

Jag såg filmen igår.
Obejrzałam wczoraj film.

Jeżeli wskazujesz konkretny zakończony moment przeszłości, zazwyczaj potrzebujesz preteritum.

Błąd 5: Zapominanie o nieregularnych formach supinum

Niepoprawnie:

Jag har skrivt ett mejl.

Poprawnie:

Jag har skrivit ett mejl.
Napisałam e-mail.

Podobnie:

att dricka – druckit

att se – sett

att gå – gått

att göra – gjort

Chcesz swobodnie używać szwedzkich czasów?

Znasz już zasady perfekt, ale podczas rozmowy nadal zastanawiasz się, czy powiedzieć gick, gått, a może har gått?

To zupełnie normalne! Samo przeczytanie reguł to dopiero początek. Teraz czas sprawić, żeby poprawne formy zaczęły przychodzić Ci do głowy coraz bardziej naturalnie.

Wszystkie szwedzkie czasy w jednym miejscu – Klub Pluggisa®

Jeśli chcesz uporządkować nie tylko perfekt, ale również pozostałe szwedzkie czasy, zajrzyj do Klubu Pluggisa®.

Czeka tam na Ciebie kurs poświęcony wszystkim czasom w języku szwedzkim. Dzięki niemu łatwiej zrozumiesz, kiedy używać presens, preteritum, perfekt i pozostałych konstrukcji – i przestaniesz zgadywać, który czas pasuje do zdania.

Poznaj Klub Pluggisa®

Har gått, har skrivit, har sett… Oswój czasowniki nieregularne!

To właśnie nieregularne formy sprawiają Ci najwięcej trudności?

W takim razie zajrzyj do kursu czasowników nieregularnych, w którym możesz skupić się na tych formach i porządnie je utrwalić.

Bo im lepiej znasz odmianę czasowników, tym mniej zastanawiasz się nad nią podczas mówienia!

Sprawdź kurs czasowników nieregularnych

A może pora wykorzystać to wszystko w prawdziwych rozmowach?

Jeśli chcesz nie tylko znać zasady, ale przede wszystkim swobodnie używać nowo poznanych konstrukcji w praktyce, zapraszamy Cię na kursy szwedzkiego z lektorem w Pluggis®!

Na zajęciach w miłej, swobodnej atmosferze rozmawiasz po szwedzku, opowiadasz o swoich doświadczeniach, zadajesz pytania i ćwiczysz gramatykę w naturalnych sytuacjach. Bez stresu, że każde zdanie musi być od razu idealne – za to z przestrzenią na próbowanie, popełnianie błędów i nabieranie pewności siebie.

Możesz wybrać zajęcia grupowe, jeśli lubisz uczyć się w towarzystwie, albo indywidualne, jeśli wolisz pracować we własnym tempie. Uczymy zarówno osoby zaczynające od zera, jak i te, które chcą rozwijać swój szwedzki.

Sprawdź kursy szwedzkiego z lektorem w Pluggis®