Zimna, lekko kwaśna i słodka masa na bazie maślanki, a do tego chrupiące ciasteczka kammerjunkere. Koldskål to jeden z tych smaków, które w Danii nieodłącznie kojarzą się z latem. Czym właściwie jest koldskål, dlaczego Duńczycy jedzą go z małymi ciasteczkami i skąd wzięła się ta nietypowa letnia tradycja?
Co to jest koldskål?
Gdy przychodzą ciepłe dni, w duńskich supermarketach zaczynają pojawiać się całe kartony koldskål. Dla osoby, która nigdy wcześniej go nie próbowała, sam produkt może być trudny do zaklasyfikowania.
To deser? Zupa? A może coś w rodzaju jogurtu?
Najczęściej spotkasz nazwę kærnemælkskoldskål, ponieważ jednym z jego podstawowych składników jest kærnemælk, czyli maślanka.
Koldskål jest podawany na zimno i ma lekko kwaśny, a jednocześnie słodki smak. Tradycyjnie przygotowuje się go między innymi z maślanki, często również z produktu mlecznego tykmælk, jajek, cukru, wanilii i cytryny, choć receptury mogą się różnić.
Konsystencją przypomina coś pomiędzy pitnym jogurtem a gęstszym mlecznym deserem.
Ale dla wielu Duńczyków koldskål nie byłby kompletny bez jeszcze jednego składnika.
Kammerjunkere.
Koldskål med kammerjunkere – duet idealny
Jeśli kupisz w Danii koldskål, bardzo szybko zauważysz, że w tej samej części sklepu mogą pojawić się opakowania niewielkich, okrągłych ciasteczek.
To właśnie kammerjunkere.
Ciasteczka wrzuca się bezpośrednio do miski z zimnym koldskål. Dzięki temu do kremowej, mlecznej konsystencji dochodzi coś chrupiącego.
Można je wrzucać w całości albo pokruszyć.
I tutaj może rozpocząć się dyskusja, bo każdy ma swoje preferencje: dużo kammerjunkere czy tylko kilka? Pokruszone czy całe? Z owocami czy bez?
Jedno jest pewne – połączenie koldskål med kammerjunkere jest w Danii absolutnym letnim klasykiem.
Dlaczego koldskål kojarzy się Duńczykom z latem?
Koldskål jest mocno sezonowy.
Kiedy robi się ciepło, sprzedaż tego produktu wyraźnie rośnie, a dla wielu Duńczyków pierwsza miska koldskål jest trochę jak kulinarny znak, że zaczęło się lato.
Trudno się temu dziwić. Deser podaje się prosto z lodówki, nie trzeba niczego gotować, jest lekki i orzeźwiający.
W ciepły dzień miska zimnego koldskål z chrupiącymi kammerjunkere i świeżymi truskawkami pasuje do duńskiego lata znacznie bardziej niż ciężkie ciasto.
To także jeden z tych produktów, które mają silny element nostalgii. Wielu Duńczyków zna koldskål z dzieciństwa i kojarzy go z wakacjami oraz ciepłymi dniami.
Co oznacza słowo koldskål?
Nazwa jest ciekawa sama w sobie.
kold oznacza „zimny”, natomiast skål to „miska”.
Dosłowne tłumaczenie może więc sugerować „zimną miskę”.
Historycznie nazwa odnosiła się jednak do szerszej kategorii zimnych potraw, a koldskål nie zawsze wyglądał tak jak współczesna mleczna wersja, którą znamy dzisiaj.
Dzisiejszy kærnemælkskoldskål jest przede wszystkim związany z maślanką i właśnie ta odmiana stała się duńskim letnim klasykiem.
Czy koldskål to zupa czy deser?
To jedno z pierwszych pytań, które może przyjść do głowy osobie spoza Danii.
Wygląda trochę jak zimna zupa. Je się go łyżką z miski. Duńska nazwa też niewiele nam wyjaśnia.
W praktyce koldskål może funkcjonować jako deser, przekąska albo lekki posiłek. Szczególnie latem Duńczycy potrafią zjeść miskę koldskål wtedy, kiedy nie mają ochoty na nic ciężkiego.
Nie próbowałabym więc na siłę wkładać go do jednej polskiej kategorii.
Najłatwiej po prostu zaakceptować, że koldskål to koldskål. 😉
A czym właściwie są kammerjunkere?
Sama nazwa ciasteczek jest prawie równie ciekawa jak sposób ich jedzenia.
Kammerjunkere to małe, suche i chrupiące ciasteczka, które obecnie kojarzą się przede wszystkim właśnie z koldskål.
Są dość twarde, dzięki czemu nie rozpadają się natychmiast po wrzuceniu do mlecznej masy. Stopniowo miękną, ale przez jakiś czas zachowują chrupkość.
Można powiedzieć, że pełnią trochę podobną funkcję jak chrupiący dodatek do jogurtu – tyle że w bardzo duńskim wydaniu.
Co ciekawe, nazwa kammerjunker nie została pierwotnie wymyślona dla ciasteczka. Było to określenie historycznego tytułu dworskiego. Z czasem nazwą zaczęto określać również niewielkie wypieki.
Dzisiaj jednak, gdy w Danii słyszysz o kammerjunkere latem, najprawdopodobniej rozmowa szybko zejdzie na koldskål.
Jak Duńczycy jedzą koldskål?
Najbardziej klasyczna wersja jest bardzo prosta:
zimny koldskål + kammerjunkere.
Do tego mogą pojawić się świeże owoce, szczególnie letnie.
Bardzo dobrze pasują na przykład:
jordbær – truskawki
hindbær – maliny
blåbær – borówki
Niektórzy dodają więcej ciasteczek, inni traktują je wyłącznie jako niewielki chrupiący dodatek.
Koldskål kupuje się również gotowy w kartonach. W sezonie letnim w duńskich supermarketach można znaleźć różne wersje tego produktu, więc nie jest to potrawa, którą koniecznie trzeba przygotowywać samodzielnie w domu.
I chyba właśnie to dobrze pokazuje jego miejsce w duńskiej kulturze.
To nie tylko „tradycyjny przepis”, o którym można przeczytać w książce kucharskiej. To produkt, który Duńczycy naprawdę kupują i jedzą.
Koldskål można też zrobić samemu
Gotowy koldskål jest w Danii łatwo dostępny, ale można oczywiście przygotować go w domu.
W jednej z prostych wersji potrzebujesz:
1 l kærnemælk – 1 l maślanki
æggeblommer – żółtka
sukker – cukier
vanilje – wanilię
citron – cytrynę
W wielu przepisach pojawia się również tykmælk, czyli fermentowany produkt mleczny popularny w Danii.
Żółtka uciera się z cukrem i wanilią, a następnie łączy z maślanką i pozostałymi składnikami. Całość powinna być dobrze schłodzona.
I oczywiście przed podaniem pozostaje najważniejszy element:
kammerjunkere.
Czy kammerjunkere trzeba kupować?
Nie. Je również można upiec samodzielnie.
Domowe kammerjunkere przygotowuje się z dość prostych składników typowych dla ciasteczek, takich jak mąka, masło, cukier i jajka.
Charakterystyczna jest przede wszystkim ich sucha i chrupiąca konsystencja.
Jeśli jednak jesteś w Danii, zdecydowanie warto najpierw kupić gotowe opakowanie i sprawdzić, jak smakuje klasyczne połączenie znane Duńczykom.
Koldskål, smørrebrød i pålægschokolade – Dania od kuchni
Duńska kuchnia jest ciekawa właśnie wtedy, gdy wychodzimy poza najbardziej oczywiste skojarzenia.
Smørrebrød pokazuje kulturę duńskiego lunchu. Pålægschokolade może zaskoczyć każdego, kto pierwszy raz zobaczy cienkie kawałki czekolady przeznaczone do położenia na chlebie. Drømmekage jest przykładem prostego domowego wypieku.
A koldskål med kammerjunkere to zdecydowanie smak duńskiego lata.
Poznawanie takich produktów pozwala zobaczyć Danię od bardziej codziennej strony – nie przez zabytki i przewodniki, ale przez rzeczy, które Duńczycy naprawdę mają w swoich lodówkach i kuchennych szafkach.
Poznawaj Danię razem z Pluggis®
Język to nie tylko gramatyka i słownictwo. To również jedzenie, codzienne zwyczaje, święta, humor i wszystkie te małe rzeczy, które zaczynamy zauważać dopiero wtedy, kiedy lepiej poznajemy dany kraj.
Dlatego w Pluggis® chcemy pokazywać również prawdziwą Danię i codzienne życie Duńczyków. Na naszych kursach duńskiego pracujemy z autentycznymi materiałami i językiem, którego rzeczywiście możesz później usłyszeć podczas pobytu w Danii.
Jeśli interesuje Cię duńska kultura, możesz również zapisać się do bezpłatnego newslettera Duński Magazyn, w którym dzielimy się praktycznymi zwrotami oraz ciekawostkami językowymi i kulturowymi.
